Diversiteit

Een belangrijk permacultuur principe, net als bij het ecologische tuinieren, is diversiteit. Diversiteit brengt stabiliteit doordat bij onverwachte omstandigheden (zoals klimaatverandering) het ene element de functie van de andere nog kan overnemen. Planten zijn gezonder doordat plagen en ziekten zich moeilijker verspreiden en door aantrekking van nuttige insecten. Uit het toepassen van diversiteit in de tuin volgt een polycultuur: het gebruik van meerdere plantensoorten en -rassen door elkaar. De kans op verlies van de gehele opbrengst wordt daardoor kleiner. De totale opbrengst van alle gewassen in een polycultuur kan ook veel groter zijn dan bij een monocultuur. Planten met verschillende eigenschappen hebben namelijk minder competitie. Een schaduwplant kan in de schaduw van een zonminnende plant ernaast. Een diepwortelend gewas kan goed naast een oppervlakkig wortelend gewas. Andere onderscheidende factoren zijn bijvoorbeeld hoogte, vorm, groeiseizoen en groeisnelheid. Sla heeft bijvoorbeeld een lage, brede vorm en kan prima tussen smalle en hoge knoflook staan die langzamer groeit. Zo is er een betere bedekking van de bodem mogelijk door planten met verschillende groeivorm naast elkaar te gebruiken.

Een belangrijk voordeel van een polycultuur is de betere gezondheid van de planten:

• Dit komt voor een groot deel door de aantrekking van o.a. nuttige insecten. Het is dus belangrijk om ook hiervoor planten te selecteren, bijvoorbeeld schermbloemigen, madeliefjes, keukenkruiden.

Een combinatie van rode tuinmelde en hertshoornweegbree: een hoog met een laag en breed gewas.		Afrikaantjes houden aaltjes buiten de perken.

• Sommige planten geven elkaar ook zelfs voordeel. Vlinderbloemigen leggen bijvoorbeeld stikstof vast uit de lucht en kunnen die voor een (klein) deel afgeven aan de planten eromheen. Een bekend voorbeeld is stokslabonen te laten klimmen in maïs waarbij de bonen wat stikstof aan de maïs afgeven. Of afrikaantjes tussen de groenten zetten waardoor aaltjes door onderdrukt worden. Hogere planten geven schaduw of beschutting tegen de wind.
  Andere planten hebben een negatieve invloed op de planten eromheen. Veel aromatische planten, zoals keukenkruiden, voorkomen het kiemen van zaden eromheen. Dit soort planten kan je dan beter niet in zaaibedden zetten.
• Doordat planten door elkaar heen staan is het overstappen van schadelijke insecten en ziekten minder eenvoudig dan bij een monocultuur.

Het bos is een natuurlijk voorbeeld van een hoog productieve polycultuur. Daarin komen hoge en lage bomen, struiken, klimplanten en kruiden voor. Door een bostuin zelf te ontwerpen kunnen we ervoor zorgen dat een groot deel van de soorten erin nuttig zijn voor onszelf. Denk bijvoorbeeld aan een bos met walnoten, hazelnoten, vlierbessen, krenteboompjes, fruitbomen, kiwi in de bosrand, bessen, paddestoelen.

Er wordt geschat dat er 35.000 tot 70.000 eetbare plantensoorten zijn op aarde. Er zijn 7.000 soorten bekend in de geschiedenis ooit als eetbare plant te zijn verbouwd. Vroeger, toen de mensen nog jager-verzamelaar waren aten ze tussen 200 en 1000 verschillende soorten planten. Tegenwoordig komt echter 90% van ons voedsel van slechts 20 planten wereldwijd. Dit zijn gewassen met weliswaar hoge opbrengst, maar kwetsbaar en nauwelijks geselecteerd op voedingswaarde. Veel oude of wildere eetbare gewassen, zoals aardperen of melde, zijn veel minder kwetsbaar voor ziekten. Ze nog beter aangepast aan een plek tussen allerlei insecten en andere (inheemse) planten. Als we maar een paar van dit soort gewassen in ons menu kunnen opnemen zou onze voeding al een stuk diverser worden.

Behalve diversiteit in de ruimte door planten door elkaar heen te zetten, is er ook diversiteit in de tijd mogelijk. Een voorbeeld is het bekende gebruik van een voor- of een nateelt. Maar het is ook mogelijk gewassen tegelijk te groeien met verschillende groeisnelheden. Bijvoorbeeld kool met sla ertussen. Tegen de tijd dat de kool breed begint te worden kan de sla al geoogst worden. Een andere voorbeeld zijn pastinaken met radijs ertussen. Gaten tussen gewassen kunnen zo altijd opgevuld worden met snelgroeiende gewassen. Het voordeel is dat de grond zoveel mogelijk bedekt is met de bekende voordelen daarvan. Een andere uitvoering van dit idee is om vlak voor het oogsten van gewassen al andere planten ertussen te zaaien, die nog even in de schaduw van de grotere gewassen kunnen kiemen en groeien zodat de bodem dan vochtiger blijft.

Een goed ontworpen polycultuur maakt efficiënt gebruik van de ruimte, maar is lastig. Het vergt veel plantenkennis en veel aandacht. Een uitgebreide polycultuur past dan ook goed bij handarbeid of een kleinere schaal. Het kan een goede methode zijn wanneer de ruimte beperkt is. Toch is een eenvoudige polycultuur op grote schaal ook mogelijk en kan dan zelfs winstgevend zijn en meer opbrengen dan een monocultuur. Daarvoor worden bijvoorbeeld rijen van het ene gewas afgewisseld met rijen van een ander gewas waardoor toch een deel van de voordelen van een polycultuur te behalen zijn. Tips voor een goede polycultuur zijn:

• Meng plantenfamilies door elkaar en niet alleen verschillende soorten binnen één familie.
• Zaai verschillende variëteiten van iedere soort.
• Gebruik veel ondiep wortelende en snelgroeiende soorten, zoals radijs, rucola en kervel om snel de grond te bedekken.
• Zaai niet alles tegelijk zodat je continue oogst hebt.
• Meng geen zaad bij het zaaien. Zaai iedere oogst apart. Anders sorteren de zaden zich naar gewicht en komen ze in groepjes op.
• Oogst snel, wacht niet tot planten groot zijn en opeens alles ineens geoogst moet worden.
• Oogst van de dichtst bezaaide plekken en dun uit zodat langzame groeiers meer ruimte krijgen.
• Dun ook uit als je de utgedunde planten niet als oogst kan gebruiken: geef planten de ruimte om te groeien.
• Laat planten in zaad schieten, zichzelf uitzaaien en zo zelf een plek uitkiezen.
• Voor de overzichtelijkheid kunnen er eventueel ook rijen gemaakt worden van de ene soort afgewisseld met rijen van een andere soorten.

Terug naar de beginpagina over permacultuur.