Planten voor permacultuur tuinen

Veel van de planten die in permacultuur ontwerpen gebruikt worden hebben meerdere nuttige eigenschappen zoals eetbaarheid, windafscherming, sierwaarde of houtproductie. De hieronder genoemde planten zijn vooral geselecteerd op eetbaarheid en sierwaarde en passen daarom ook goed in de meeste stadstuinen. Behalve de bekende fruitbomen en groentes, worden vaak alternatieve planten gebruikt die minder last hebben van ziekten en plagen of minder verzorging nodig hebben. Het zijn meestal planten die nog niet zolang doorgekweekt zijn en daardoor nog dichter bij de natuur staan. Daardoor zijn de vruchten of andere eetbare delen meestal niet zo groot als bijvoorbeeld bij de gecultiveerde fruitgewassen. Hier zijn echter schone taken voor de kwekers weggelegd.

Vaste Planten

In de permacultuur wordt vaak gebruik gemaakt van vaste planten. De voordelen hiervan zijn:

• Minder werk doordat ieder jaar zaaien en verplanten niet meer nodig is.
• Minder bodemverstoring.
• Vroege oogst in de lente. Vaste planten hebben een voorsprong doordat ze een voedselvoorraad in hun wortels hebben opgeslagen en kunnen daardoor sneller uitgroeien dan eenjarigen
• Minder last van vraatschade doordat ze sneller kunnen herstellen vanwege de wortelreserves.
• Minder last van ziekten dan de gangbare, veelal zwakkere, groenten.
• De grondbedekking kan blijven liggen.
• Vaak dieper wortelende gewassen waardoor er opname van voedingsstoffen uit diepere lagen mogelijk is.

Enkele nadelen van het gebruik van vaste planten zijn:

• Minder opbrengst per m². Dit komt echter vooral doordat de huidige kweek en selectie zich heeft gespecialiseerd in eenjarigen.
• Meer oogsttijd doordat er nu individuele bladeren geoogst moeten worden i.p.v. de hele plant. Dit staat echter niet in verhouding tot de gewonnen tijd.
• Veel vaste planten verdwijnen in de winter onder de grond. In de winter zouden dan eenjarige winterharde planten zoals kolen, veldsla en winterpostelein gebruikt kunnen worden.

Het voordeel van vaste planten van het niet zelf hoeven zaaien kan ook bereikt worden met zichzelf goed uitzaaiende een- of meerjarige planten. De plek waarop deze planten zullen opkomen is dan niet precies van te voren bekend en is niet altijd gewenst. Deze planten kunnen evt. verplant worden.

Het is beter eenjarigen niet met meerjarigen te mengen omdat deze planten heel verschillende groeiwijzen hebben. Om in de tuin toch ruimte te geven aan spontaan opkomende gewassen kan het lonend zijn plekjes onbedekt te houden voor zichzelf uitzaaiende en spontaan opkomende planten. Een klein stukje kan zo dan intensief gebruikt worden voor eenjarigen, zoals de meeste gangbare groenten. De rest van de tuin, waar we minder tijd voor hebben, kan dan voor vaste planten gebruikt worden.

Tips voor het toepassen van vaste planten zijn:

• Zorg dat bodem vrij is van woekerende planten(wortels), zoals kweek en zevenblad, voordat de vaste planten geplant worden. Daarna is het moeilijk nog woekeraars te verwijderen.
• Gebruik de juiste plantafstand.
• Het kan lonen planten voor te zaaien en pas te planten als ze groot genoeg zijn om weerstand tegen slakkenvraat te bieden.

Voorbeelden van goede eetbare vaste planten(als er niets bijstaat kunnen de betreffende plantendelen zowel rauw, gekookt/roergebakken gegeten worden):

Wanneer we een- en tweejarigen gebruiken is het handig om te kiezen voor soorten die sterk zijn, lang geoogst kunnen worden of zichzelf goed uitzaaien. Dit bespaart ons werk. Enkele voorbelden hiervan zijn.

Bomen/struiken:

Ongewenste Kruiden

Wanneer de zgn. ‘onkruiden’ in onze tuin met een ander oog bekijken worden het hoogstens ongewenste kruiden. Meestal kunnen we er meer nut toekennen dan we dachten:

• Zo zijn er veel spontaan opkomende kruiden in onze moestuin eetbaar: vogelmuur, brandnetel, paardebloem, dovenetel, weegbree, knopkruid, veldkers, herderstasje, etc. Pas echter goed op met giftige planten die op eetbare planten lijken: tuinwolfsmelk, hondspeterselie, vingerhoedskruid, etc. Voor meer voorbeelden van eetbare planten zie hieronder.
• Ze houden voedingsstoffen vast en voorkomen dat deze uitspoelen naar diepere lagen. Door na het wieden de kruiden op de bodem te leggen kunnen ze verteren en komen weer beschikbaar voor andere gewenste planten. Zo functioneren ze als groenbemester en houden daarnaast de bodem bedekt en stimuleren het bodemleven. Probeer te voorkomen dat er zaad bij zit, zeker als dit zaad van lastige onkruiden zijn. De bodem zit normaal gesproken vol met zaden van ongewenste kruiden, dus een paar zaden van 1- of 2-jarigen erbij kunnen niet zoveel kwaad. Zeker niet als de bodem bedekt blijft en niet verstoord wordt. Sterk woekerende onkruiden kunnen eventueel gedood worden door ze in een zwarte zak in de zon te hangen zodat ze verdrogen. Daarna kunnen ze als mulch gebruikt worden.
• Ze vergroten de diversiteit in de tuin en daarmee versterken ze een natuurlijk evenwicht. Ze trekken, met name tijdens de bloei, insecten aan waaronder veel nuttige.

Ook enkele beruchte onkruiden hebben positieve eigenschappen. De bladeren van de brandnetel zijn prima eetbaar en bevatten veel goede voedingsstoffen. Ook de bloempjes zijn eetbaar. Van de oudere planten is een heel goede vloeibare meststof te maken door ze te laten fermenteren in water. Dit laatste geldt ook voor heermoes. De meeste biologische moestuinboeken bevatten wel een goede beschrijving hiervan. De bladeren van zevenblad zijn goed eetbaar en net als spinazie te gebruiken.

Onkruiden met een stevige penwortel zoals zuring of paardebloem kunnen we gebruiken als een soort mineralenpomp door alleen de bladeren af te plukken en deze als mulch te gebruiken. De overgebleven wortel zal snel weer nieuwe bladeren produceren.

Inheemse planten mogen niet zomaar in het wild geplukt worden. Wanneer ze in grote hoeveelheden groeien kan het geen kwaad wat te oogsten, maar sommige planten zijn beschermd en mogen zelfs dan niet geplukt worden. Bestel ze liever via een erkende kweker of gebruik wat er in je tuin spontaan opkomt...

Voorbeelden van eetbare wilde planten (zonder nader bijschrift kunnen de betreffende plantendelen zowel rauw of gekookt/roergebakken gegeten worden):

• Look-zonder-look - Alliaria petiolata: bloemen en bladeren smaken naar knoflook
• Grote klis - Arctium lappa: wortels, oudere wortels koken
• Melde - Atriplex sp.: bladeren
• Zwanebloem - Butomus umbellatus: knol, worteltjes verwijderen en koken. De plant is beschermd en mag dus niet in het wild geplukt worden!
• Melganzevoet - Chenopodium album: bladeren als spinazie. Bevat (net als spinazie) oxaalzuur, dus met mate eten.
• Brave Hendrik - Chenopodium bonus-henricus: bladeren gekookt, met mate
• Grote, smalle weegbree - Plantago major, P. lanceolata: jonge bladeren en zaden
• Kaal Knopkruid - Galinsoga parviflora: bladeren, stengels en bloemen
• Kleefkruid - Galium aparine: jonge scheuten en bladeren als spinazie en in soep. Geroosterde zaden als koffievervanger
• Witte Dovenetel - Lamium album: bloemen en bladeren in salades of zoals spinazie.
• Riet - Phragmitis autralis: wortels, vooral de jongere, jonge scheuten voordat zich bladeren vormen. Als de stengels breken/scheuren komt er een zoete dropachtige substantie uit
• Vogelmuur - Stellaria media: gehele plant. Zachte smaak, gehele jaar oogstbaar.
• Paardebloem - Taraxacum officinale: bloemen en bladeren
• Veldzuring - Rumex acetosa: jonge bladeren, bevat oxaalzuur dus met mate eten
• Pijlkruid - Sagitaria sagittifolia: knol, gekookt als aardappel, minder bitter als schil verwijderd na koken
• Melkdistel - Sonchus oleraceus: jonge blaadjes met zachte smaak voor in salade. Iets oudere blaadjes gekookt.
• Witte klaver - Trifolium repens: bloemen rauw, bladeren als spinazie. Stikstof bindend.
• Rode klaver - Trifolium pratense: bloemen rauw, bladeren als spinazie. Stikstof bindend. Niet onder kruisbessen gebruiken herbergt een mijt die bessen vroeg laat vallen.
• Lisdodde - Typha latifolia, T. angustifolia: wortels rauw of gekookt als aardappels, jonge scheuten, gepelde stengel van volwassen exemplaren, onvolwassen bloemstengels smaken als zoete mais. Zaden klein, maar notige smaak als geroosterd.
• Beekpunge - Veronica beccabunga: hele plant is mals en knapperig voor in salades.

Wilde planten kunnen beter niet vlak naast de weg of op andere vervuilde terreinen geplukt worden als ze voor voedsel gebruikt worden. Pas bij oever- of waterplanten op voor gevaar van levervorm als planten in/langs weilanden met vee groeien. Dan kan je ze beter koken.

Terug naar de beginpagina over permacultuur.