Free counter and web stats
aanvullingen staan steeds onderaan deze page
Bier maken voor beginners      
        HOME          WIJNMAKEN           DISTILLEREN            MOESTUIN           DRUIVEN           FRUIT         MIJN BIERRECEPTEN         

 

 

Waarom moet ik zo nodig wat over bier maken schrijven op mijn toch al uitgebreide site.                                    
Eenvoudig omdat ik beginnende bier makers op weg wil helpen.
Ik ben zelf begonnen met biermaken in 2009 en kwam de nodige vraagtekens tegen.

    mijn miskoop


Bier maken is leuk, gaat sneller als wijn maken maar is misschien wel moeilijker.
Als je eenmaal enkele kneepjes onder de knie hebt gaat het toch vanzelf.
Je moet, wil je iets eigens willen brouwen, kunnen berekenen hoeveel hop er in gaat,
wat de kleur van het bier wordt en hoe hoog het alcohol percentage wordt.
Je kunt natuurlijk ook vertrouwen op recepten die je van internet afhaalt.

Als je al wijn maakt zijn er geen grote aankopen nodig want je hebt bijna alles al in huis.
Wat je nog wel moet aanschaffen is een moutmolen en een kroonkurk apparaat.
Doe dan niet zo stom als ik om te bezuinigen op een kroonkurk apparaat en geef iets meer geld uit aan
een goed ding.
Ik moest alsnog een ander apparaat aanschaffen omdat  veel flesje open waren.
Zijn je flesjes open dan komt er ook geen koolzuur in je bier.

Materiaal/gereedschap. 
Ik zal eerst opnoemen wat je echt nodig hebt om bier te maken.
2 grote pannen van 10 tot 20 liter.
Ik gebruik hiervoor  1 geŽmailleerde weckketel die wel 2e hands te koop is en een grote pan van 10 liter.
Een moutmolen om de mout te vermalen is onmisbaar.
Een koelspiraal of een warmte wisselaar, de laatste heb ik 2e hands gekocht.
Een grote houten lepel om te roeren.
Een gistingsfles of vat van 15 - 20 liter, ik gebruik een plastic Curver vaatje van 20 liter.
Een waterslot om de koolzuur te laten ontsnappen en de alcohol in het bier te houden.
Een goede thermometer met een schaal tot 100 oC om te maischen.
Een pakje strips om de PH van het water te bepalen. [de hardheid]
Een klein flesje jodium om te controleren of alle zetmeel is omgezet in suikers. [verkrijgbaar bij apotheek]
Een flesje melkzuur om de PH van het water op peil te brengen.
Een grote brander of je moet van de keuken gebruik mogen maken.
Enkele hopzakjes om de hop in mee te kunnen koken,

Zo, dat is nog al wat maar de kosten vallen wel mee, alleen de moutmolen is een grotere investering.

 

Grondstoffen
De grondstoffen zijn die stoffen die nodig zijn om bier te maken.
Er zijn 3 grondstoffen die beslist nodig zijn om bier te brouwen : Mout - Hop - Gist.
Dan zijn er nog wat hulpstoffen zoals kruiden - honing - kandij - rietsuiker.
Ook zijn er nog allerlei stoffen die al dan niet de kwaliteit van het bier verbeteren.
De mout.
Wat is mout ?
Mout is ontkiemd graan, meestal gerst, waarvan het kiemproces wordt stop gezet en het graan gedroogd.
Daarna worden de kiemen en worteltjes verwijderd en eventueel geroosterd.
Mout is er in zoveel soorten dat ik daar niet verder op in ga.
Om te zien hoeveel moutsoorten er zijn kijk je maar eens op : www.brouwland.com of www.brouwmarkt.nl
De mout bepaalt de kleur van het bier, de smaak en  het alcohol percentage.
Elke moutsoort geeft zijn kleur af en dat wordt uitgedrukt in EBC.
Er is mout van 3 EBC maar ook van 800 en 1400  EBC.
Elk bier heeft zijn eigen kleur, uitgedrukt in EBC.
Pilsbier is lichter van kleur dan een trappist.

De Hop. [ook wel hoppe of hommel genoemd]
De hop geeft de bitterheid aan het bier, bevorderd de schuimkraag en geeft het bier een betere houdbaarheid.
We kennen hop die aroma geeft, hop die bitterheid geeft en duohop die beide geeft.
Ik heb dit jaar voor het eerst zelf hop gekweekt, 'n aromahop en een bitterhop.
In het voorjaar heb ik 2 stekjes kunnen kopen maar in plaats van in de hoogte
heb ik ze horizontaal langs een touw geleid.
Ze worden 6 - 8 meter hoog en groeit ongeveer 10 cm per dag.

In BelgiŽ in de streek van Poperingen wordt  hop verbouwd en ook staat er veel hop in Duitsland.
Ook in andere landen groeit hop tot zelfs in Amerika.

De stof die in hop zit is de Lupuline.
De gele harsachtige stof die tussen de schubben zit is op de onderste foto goed te zien.
Er wordt ook olie en extract van gemaakt.
Hop is verder te koop als hopbellen en als pellets, dat is geperste hop.

Bij bierbrouwen wordt hop meegekookt, bitterhop van 60 tot 90 minuten en aromahop 15 - 30 minuten.
Door het koken komen pas de gewenste stoffen vrij.

Je kunt van hop ook thee  zetten en die zou rustgevend zijn.
Ook kan men wat in een bedkussen stoppen en dat zou een betere nachtrust geven.
Wil je meer over hop weten kijk dan eens op : www.hopinfo.be  
Klik anders gewoon eens Hop aan bij Google.

De Gist
Gist kun je kopen als droge korrelgist, als vloeibare gist en je kunt ze zelf opkweken.
Droge korrelgist is er in verschillende kwaliteiten en prijzen.
Ik zelf maak met de te gebruiken gist eerst altijd een starter, dat doe ik ook bij wijn.
Met een starter kweek je eerst meer gist voordat je die toevoegt aan bier of wijn.
Je hebt dus meer levende gistcellen zodat het bier sneller gaat gisten.
Dat is weer goed zodat je minder kans hebt op infecties voordat de gisting in volle gang is.

Ook met vloeibare gist maak je eerst een starter.
Kweek je zelf een gist op uit een flesje trappist dan ga je hetzelfde te werk.
Onder in een vers flesje trappist zit meestal een laagje gist die je verder kunt kweken in een starter.
Zo kun je nog beter een trappist nabrouwen.
Op die starter kom ik nog wel terug.                                                                                                               

Het brouwproces.
Ik brouw bier sinds januari 2009.
Na 25 jaar zelf wijn maken  en 'n jaar of 5 te hebben gedistilleerd wilde ik ook bier maken.
Ik heb al eerder verteld dat ik geen zuipschuit ben maar graag alles wil proberen.
Mijn vak was vroeger banketbakker en ik had veel met drank te maken.
Ik zal vertellen hoe ik bier maak en welke handelingen ik verricht daarvoor.

Mout malen of schroten
Voordat we mout gaan gebruiken schroten we deze eerst.
Mout is niet geschroot te koop omdat ze dan veel verliest van haar versheid.

Mijn eerste poging om te schroten was met een handkoffiemolen maar dat was me te veel werk.
Deze molen is van gietijzer met maalschijven eveneens van gietijzer, ze voldoet prima.
Ik schroot altijd daags er voor om zodoende eerder te kunnen beginnen 's morgens.
Ik begin altijd met bier maken 's morgens vroeg om zodoende voor de middag klaar te zijn.
Je bent toch ongeveer 4 uur bezig inclusief de afwas en opruimen.

Het maischen
Maischen heeft tot doel om het in de mout aanwezige zetmeel om te zetten in suikers.
Maischen is een proces dat gedurende een bepaalde tijd en op een bepaalde temperatuur plaats vind.
Men spreekt dan altijd in een recept over het maÔsschema.
Een voorbeeld is :
Mout storten bij 55-60 oC en vervolgens 40 minuten op 53 oC - vervolgens 25 minuten op 65 oC
vervolgens 20 minuten op 72 oC en tot slot 5 minuten op 78 oC.
Voordat we de temperatuur naar 78 oC brengen testen we of al het zetmeel is omgezet in suikers.
Dat gebeurt met de jodium proef, is er nog zetmeel aanwezig dan verkleurt de jodium.
Als dit zo is moet men nog even verder gaan met maischen.
Dit proces van maischen lijkt moeilijk maar als je dat een paar keer gedaan hebt valt het wel mee.

We gebruiken om te maischen water dat maischwater wordt genoemd, ook kennen we nog spoelwater.
Spoelwater is water dat ongeveer op 80 oC gebracht is en waarmee men de mout na het maischen uitspoelt.
Op die manier probeert men zoveel mogelijk suiker uit de mout te spoelen.
De beste PH van maischwater en ook van spoelwater is 5,5, dit is te meten met PH strips die door
verschillende kleur de PH aangeven.
De PH kun je corrigeren door het toevoegen van melkzuur.
Je moet de PH wel meten als de mout al gestort is omdat het zuur van de mout de PH
van het water beÔnvloed.
Als je dat enkele keren gedaan hebt weet je precies hoeveel cc.  melkzuur je moet toevoegen.

Het filteren en spoelen.
Is alle zetmeel omgezet in suiker dan kunnen we gaan filteren, de wort scheiden we dan van de bostel.
Dat doen we met een eigen gemaakt filter van een koperen buis met gaatjes er in of zoals ik
met een RVS gevlochten omhulsel van bv een wastafel kraan.
Dat geheel zuigen we aan en de wort, wordt gefilterd door de bostel en het filter.
Voordat de bostel droog komt te staan  spoelen we met water van 85 oC om de laatste suikers uit te spoelen.
Dit blijven we doen tot het spoelwater op is en voldoende wort in de kookketel hebben.
Dat is meestal 14 tot 16 liter.
Vervolgens gaan we de wort koken.

Het koken.
Het koken van de wort doet men om verschillende redenen.
Eerst en best belangrijk is dat door het koken de bacteriŽn worden gedood.
De eiwitten gaan door het koken uitvlokken en zijn dan gemakkelijker te verwijderen.
De 3e en zeker niet de onbelangrijkste reden is dat door het langdurig koken water verdampt en
zodoende het suikergehalte toeneemt, dus een hoger % alcohol.

Tijdens het kookproces wordt de hop toegevoegd, bitterhop vanaf het begin en aromahop de laatste 20 minuten.
Hop geeft de bittere smaak aan het bier en het aroma.
Hiervoor zijn speciale katoenen zakjes te koop waar de hop in wordt gedaan zodat ze ook gemakkelijk
er uit gehaald kan worden.
Het is de bedoeling dat door het koken 10 liter overblijft. [voor een recept van 10 liter bier]
Er verdampt tijdens het kookproces al gauw 6 liter water.
Onder koken verstaan we echt goed doorkoken en niet zo maar staan te pruttelen.
Na dit kookproces is het de bedoeling dat de wort zo snel mogelijk van 100 oC terug gekoeld wordt naar 20 - 25 oC.
Dit wordt bereikt door een spiraalkoeler of een platenkoeler, de laatste is gewoon een warmtewisselaar.
Door snel af te koelen krijgen infecties geen kans om de wort te besmetten.
 

Het koelen  
Na het koken dat ongeveer 60 tot 90 minuten duurt moet gekoeld worden.
Ik heb via Jan Schaap een platenkoeler op de kop getikt, 2e hands maar de werking is perfect.

Jan is een man die je helpt als het maar enigszins mogelijk is.
Ik ben lid geworden van zijn forum en heb van hem veel  opgestoken.
Zo heb ik via hem enkele Curver vaatjes voor een zacht prijsje bemachtigd.
Ook heb ik enkele hopplanten staan waar hij voor heeft gezorgd.
Je moet maar eens kijken op : http://people.zeelandnet.nl/nomad/schaepekop/
Kijk dan zeker ook eens op zijn forum en je kunt je gratis aanmelden en gebruik maken van zijn aanbiedingen.
Zijn brouwerij heet "De Schaopekop".

Een platenkoeler werkt eenvoudig.
Aan een kant laat je de hete wordt er in lopen en aan de andere kant komt ze er afgekoeld uit.
De koeling gebeurd door gewoon de slang met koud water te laten lopen.
Binnen 10 - 15 minuten is het gebeurd. [10 liter ]
Zonder pomp, gewoon even aanzuigen, oppassen dat je je mondje niet brand.
Je laat de afgekoelde wort zo in een gistingsvat lopen.
Dan kan de boel gaan gisten.

Het gisten
Door de gist wordt de suiker omgezet in koolzuurgas en alcohol.
Daarvoor wordt meestal gebruik gemaakt van een waterslot.
Dat is een slot, gevuld met water.
De koolzuurgas drukt het water omhoog zodat de koolzuurgas kan ontsnappen.
Dit eenvoudige apparaatje zorgt er voor dat de koolzuurgas ontsnapt en de alcohol in het bier blijft. 
   
We kennen bovengisting en ondergisting, de laatste gist bij lagere temperatuur.
Het verdiend de voorkeur om een giststarter te gebruiken.
Dat is een brouwsel dat meer levende gistcellen bevat en er zodoende voor zorgt dat
ons brouwsel sneller staat te gisten.
Ook bij wijn heb ik altijd een gisstarter gebruikt.

Enkele dagen voordat je wilt gaan brouwen zorg je voor een giststarter.
Je neemt daarvoor 700 cc water en 50 gram moutextract. [of 1 L water en 75 gr moutextract]
Dit kook je even en doet het in een steriele fles en laat het afkoelen.
Hiervan neem je ongeveer de helft en doet daar de gist bij.
De gist activeer je door ze 30 minuten in 50 - 100 cc lauw water te zetten.
Zet het nu op een warme plaats en sluit de fles af met een prop watten.
Wel kun je het beste enkele keren per dag schudden, dit is om zuurstof er in te brengen.
Gaat het gisten dan doe je 3 x per dag een beetje verse vloeistof bij. [ uit de voorraad fles]

Gebruik je droge gistkorrels dan  week je die 30 minuten in lauw water.
Gebruik je vloeibare gist dan kun je die zo gebruiken.
Gebruik je gistbezinksel uit een flesje bier [trappist bv ] dan kan die ook zo gebruikt worden
om een starter te maken.

De dag voordat je gaat brouwen zet je de giststarter in de koelkast.
De dag van brouwen haal je ze uit de koelkast en je ziet een laagje gist onder in de fles.
Giet nu een groot gedeelte van de vloeistof er uit en vult die aan met verse uit de voorraad fles.
Zet nu de starter weer op een warm plaatsje en laat ze weer gaan gisten.
Deze tip kreeg ik van Jan Schaap uit Souburg.
Ik zelf zet mijn starter in een emmertje water dat op temperatuur wordt gehouden door
een verwarming element met thermostaat van een aquarium.
Ik kan 's avonds de gist aan mijn wort toevoegen en het bier in wording staat
de andere ochtend lekker te borrelen.

Het meeste werk is nu gebeurd.
Na een goed weekje, ook wel eens korter, zal de suiker omgezet zijn in alcohol.
Niet alle suikers zijn vergistbaar en dat hangt ook weer af van maischen met veel of weinig water per kilogram mout.
We kunnen het SG meten met een Hydrometer, als wijnmaker heb je die gewoon.
Staat de gisting echt stil en komen er geen belletjes meer uit het waterslot dan zijn we klaar.

Hevel met een hevel  de vloeistof over in een emmer met kraantje, alles brandschoon natuurlijk.
Je lost intussen 8 - 8,5 gram suiker of kandij op in 0,5 liter gebrouwen bier.
Dus 85 gram op 10 liter.
Die suiker of kandij die kook je even en roert die door je bier.
Deze suiker zorgt voor hergisting in de fles zodat er koolzuur in je bier komt.
Nu kun je flesjes vullen, bij mijn eerste brouwsel maakte ik gebruik van een trechter, dat is knoeien.

Er zijn vulpijpjes te koop voor een paar euro die lopen als je de bodem van het flesje raakt.
Licht je het pijpje van de bodem af dan stopt de bierstroom.
Deze pijpjes passen op het kraantje.

Nu nog een kroonkurk er op en het is klaar, op de afbeelding hiernaast een goed apparaat.
De kroonkurken zijn er vele kleuren, op de witte kun je letters zetten met een stift.
Laat je flesjes enkele dagen op een temperatuur van 20 - 24 oC staan en breng ze dan naar je opslag.
Na 1 - 2 maanden is je bier echt klaar, je mag wel eerder proeven natuurlijk.
Kraantje en vulpijpjes zijn te koop bij : http://www.brouwmarkt.nl/
Een zaak waar ik ook regelmatig bestel : http://www.vanrein.nl/
Wil je bovendien meer weten over woorden die te maken hebben met bier en hun betekenis, dan moet je
zeker eens kijken op : http://www.bierwoordenboek.eu/_Bierwoordenboek.ashx

Dit is ongeveer wat ik je kan vertellen over bier maken voor beginners.

Zelf ben ik ook een beginner maar brouw volgens deskundigen toch een aardig biertje.
Je mag me altijd mailen natuurlijk, ik maak wel al 25 jaar wijn en ook maak ik wel iets sterkers.


* 1e aanvulling :  betreft vloeibare gist
Ik heb inmiddels 2 soorten vloeibare gist geprobeerd.
De eerste was gist die afkomstig was van de Zeeuwse gistbank.
Je kunt die bestellen door geld op te sturen en aan te geven welke gistsoorten je wilt.
Kosten van de gist is 2,50 euro per gistsoort.
Je hebt dan een kleine hoeveelheid originele gistculture die gebruikt wordt door de desbetreffende
brouwerij.
Ik bestelde Duvel en Westmalle dubbel.
De hoeveelheid gist die je ontvangst is wel heel weinig maar het opkweken ging toch uitstekend.

Het resultaat was dat ik een bier kreeg dat werkelijk een Duvel was.
De Westmalle dubbel evenzo, volgens mij het resultaat van de gebruikte gist.
                
De 2e gist was een Wyeast  gist  type Trappist en die was wel prijzig, dik 6 euro.

Men zegt dat dit de beste gist is die te koop is, beter bestaat er niet.
Dit is een verpakking die bestaat uit een plastic pack waarin een membraam  zit.
Gist en gistvoeding zitten gescheiden in een verpakking.
Wil je de gist activeren dan moet je dat membraam stuk slaan met de vuist en goed schudden.
Bij kamertemperatuur gaat deze gist werken en de koolzuurgas die daarbij ontstaat vult het pack.
De verpakking gaat bol staan en het lijkt of ze zal barsten.

Vervolgens ontsmet je de verpakking uitwendig en knipt ze open.
Deze gistoplossing zou je zo kunnen gebruiken maar ik geef er de voorkeur aan ze
in een starter te gieten en verder steriel op te kweken alvorens ze aan de wort toe te voegen.
Deze proef loopt nog dus ik heb hiervan nog geen exact resultaat.
Deze gist werd aanbevolen voor een bier dat Karmeliet heet.
Op de foto hiernaast zie je de oorspronkelijk platte verpakking die nu behoorlijk is opgeblazen.
Ik houd er wel van alles uit te proberen.
De gist was overigens van uitstekende kwaliteit.

Nieuw hevelfilter
Afgelopen jaar ( 2010 )  heb ik een nieuw hevelfilter gemaakt.
Het kan gedeeltelijk uit elkaar om schoon te maken zover dit nodig mocht zijn.
Ik heb er lang over gedaan maar het werkt uitstekend.
Na het maischen zet ik het op de bodem van de pan.
Wel moet ik nog een kraan er tussen zetten omdat de filtering nu te snel gaat.

hierboven de per brief toegestuurde gist


NAAR BOVEN

    waterslot

hydrometer

  goed werkend

   enkele meet strips

     mijn filter

   van een kraan
  mout of schrootmolen


   bekend merk korrelgist

groeiwijze aromahop  [Saaz]
   zelf gekweekte en gedroogde hop

  Dit is basismout van gerst 3 EBU