Nou, ik heb u nu best wel een hoop dingen verteld. Ik hoop niet dat het u duizelt. Als dat zo is, ga rustig wat anders doen. Eigenlijk is het best wel goed om even een denkpauze in te lassen.
De grap is namelijk dat HTML u in staat stelt om vrij snel een hoeveelheid teksten en plaatjes "op het Net te gooien" maar dat u daarmee nog geen aantrekkelijke website hebt. (Uiteraard hangt dat ook van het onderwerp af. Hoe meer "voer voor specialisten" hoe meer de inhoud op de voorgrond staat.)
U zult zich dus, voordat u ook maar het toetsenbord aanraakt, een paar vragen moeten stellen. Ik noem er een paar.
Hier kan een flipovervel goede diensten bewijzen. Of een paar A4-tjes. Het idee is dat u een paar ruwe schetsen maakt van:
Zo'n schema staat bekend als een sitemap. Voorbeeld: de sitemap van XYX BV, met een index-pagina, een pagina met een productenoverzicht met daaronder pagina's per product, een pagina over vacatures, en een pagina met overige informatie, met daaronder een pagina over milieuzorg. De "primaire" links zijn met rood aangegeven, en met blauw een link die "extra" is.
We kunnen nu al ongeveer zien waar onderhoud nodig zal gaan zijn: Als er een nieuw product bijkomt, moet er een pagina voor gemaakt worden, maar alleen de pagina "daarboven" hoeft te worden aangepast (tenzij er reden is om ook zo'n "extra link" te maken). De navigatiestructuur die de gebruiker geboden moet worden is ook helder: hij moet vanuit elke pagina steeds naar de pagina's "eronder" en de pagina "erboven" komen, plus naar de pagina "helemaal bovenaan".
Onderschat die navigatie-toestanden niet. Er zit op elke browser een "back" knop, maar daarmee gaat de gebruiker de volgorde van de door hem bezochte pagina's terug. U zult zelf moeten zorgen voor helderheid: "waar ben ik, wat is er verder en hoe kom ik daar?"
Die navigatie-links plegen bovenaan de pagina te komen. Bij omvangrijker betogen worden ze nog wel eens onderaan herhaald. (Soms treft u ook links aan de linker- of rechterkant aan. Vind ik zelf iets minder efficiënt qua ruimtegebruik.) Of u die links met teksten doet, of (zoals in deze website) met pictogrammen, of met plaatjes, maakt voor het principe niet uit. Zo lang het maar een begrijpelijk en consistent verhaal is. (Het is overigens geen slecht idee om als u een eindje op weg bent, een ander eens naar het resultaat te laten kijken. Wat u volstrekt voor de hand liggend vindt, kan een ander een onmogelijk doolhof vinden.)
(Overigens, u komt op nogal wat sites een link tegen naar "sitemap"; meestal krijgt u dan precies zo'n plaatje te zien als hierboven. Voorbeeld: www.stoxx.com, een leverancier van beursindices.)
In bovenstaand voorbeeld zijn de links "hiërarchisch": van boven naar beneden en vice versa. Meestal zal dat de voor de hand liggende manier zijn. Er zijn ook situaties denkbaar waarin links "op hetzelfde niveau" op hun plaats zijn. Stel, u hebt een stel plaatjes waarin het maken van een loempia stap-voor-stap wordt uitgelegd. Dan zoudt u links maken van loempia_stap_1.htm > loempia_stap_2.htm enzovoorts. U dwingt de gebruiker wel om dan het hele loempia-verhaal door te wandelen alvorens hij weer verder kan. In zo'n geval is het dus nuttig om op elke loempia-pagina een link "Terug naar Recepten" (of woorden van die strekking) aan te brengen.
Een navigatiestructuur die ik zelf wel overzichtelijk vind is de volgende, vooral geschikt voor wat omvangrijker sites.
Stel, u hebt een site over juridische dingen, met als hoofd-indeling "nieuws", "wetteksten" en "jurisprudentie". Onder "jurisprudentie" hangen dan "Rechtbanken", "Gerechtshoven", "Hoge Raad" en "Hof van Justitie EG".
Die laatste pagina heeft dan als navigatiebalk:
Home > jurisprudentie > Hof van Justitie EG
Het effect is dat dan de "boomstructuur" in één oogopslag zichtbaar is. De pagina waar de gebruiker nu is, is niet voorzien van een link naar zchzelf. Dat zou ook onzin zijn. Elke "hogere" pagina bevat (onder die navigatiebalk) dan de verdere links, in casu dus naar de diverse individuele arresten van het Hof. En de pagina waarop het arrest-Barber1 wordt uitgelegd, bevat dan dus als navigatiebalk (kijkt u zelf even of u snapt waarom hij zo luidt):
Home > jurisprudentie > Hof van Justitie EG > Arrest-Barber
Uiteraard ziet dit er tamelijk "basic" uit, zonder grafische grappen en zo. Maar dat scheelt weer laadtijd, en voor een meer zakelijke site zou een "strakke" uitstraling ook als een pluspunt beschouwd kunnen worden. En volledigheidshalve vermeld ik nog even dat deze constructie in het jargon als "breadcrumb trail" wordt aangeduid. Achteloos laten vallen en u hebt in no time de reputatie van een HTML-expert.
Nu kunt u ook al wat gaan schetsen aan de vorm van de individuele pagina. Het lijkt een goed idee een zekere consistentie qua vormgeving na te streven. Uw logo (als u dat hebt) steeds op dezelfde plek, zelfde kleurgebruik op alle pagina's, dat soort dingen. Kijkt u eens hoeveel tekst u op een pagina denkt kwijt te kunnen: een liggend A4-tje is ongeveer zo groot als een beeldscherm. Hou de hoeveelheid tekst op de pagina's van het eerste en tweede niveau een beetje beperkt: de gebruiker is hier nog bezig met zoeken-op-hoofdlijnen. Gedetailleerde informatie (over de preciese draaicirkel van de mobiele kraan type H2130HS, of zo) hoeft pas op de pagina over dat model kraan gegeven te worden.
In feite zult u steeds een afweging moeten maken tussen de overzichtelijkheid versus het aantal pagina's. Probeert u niet te veel op een pagina te proppen, en pagina's niet te lang te maken. Beter een extra pagina, ondanks de noodzaak tot extra links en extra navigatiestructuur, dan een zodanig lange pagina dat aannemelijk is dat de gemiddelde gebruiker niet het geduld heeft om hem tot onder aan toe te bekijken. (Ik merk overigens dat ik me af en toe niet aan die regel hou.) Houdt u hierbij ook rekening met het formaat beeldscherm. Als u de gelukkige bezitter bent van een 19-inch scherm is dat leuk voor u, maar de meeste bezoekers van uw site hebben een 17-inch of een 15-inch scherm. Teksten kunnen dan erg klein worden en daarmee moeilijk leesbaar.
Bewaart u dat vel/die vellen: u zult er nog wel eens naar teruggrijpen.
Let u even op de namen die u uw bestanden geeft. U hebt 255 tekens tot uw beschikking (of daaromtrent), maar u zult een afweging moeten maken tussen helderheid en zo weinig mogelijk typen. (Hoe meer tikwerk, hoe meer typefyten.)
Als u veel pagina's hebt zoudt u normaliter met directories gaan werken,
waar u stukken van uw site logisch in gegroepeerd hebt. Het heen-en-weer
linken vergt dan echter een apart trucje.
Stel, u hebt een mappen-structuur met een hoofd-niveau, dan een niveau per
stuk site, en daaronder weer een niveau. U zit te knutselen in een pagina in
een map op het tweede niveau, en wilt een link maken naar een pagina in een
andere map op het tweede niveau. "Navigatietechnisch" gezien, moet u
uitleggen dat er 1 stap omhoog gewandeld moet worden, en dan weer 1 stap
naar beneden. Dat kan met de volgende, van Unix afgekeken, constructie:
<a href="../folder1/pagina1.html">
(De grap zit in die twee puntjes, die zoveel betekenen als "ga 1 logische
stap omhoog en dan weer naar beneden". OK, niet erg technisch gezegd, maar
ja.)
Als u twee stappen omhoog en weer omlaag wilt, kan dat ook. U herhaalt dan
die twee puntjes:
<a href="../../folder2/pagina1.html">
(Met dank aan een lezer, die me hier op het rechte spoor zette, maar wiens naam ik van hem hier niet hoefde te vermelden.)
Ondertussen denk ik dat deze zeer geordende constructie alleen nodig is als
u ziet aankomen dat het een omvangrijke site gaat worden. Ik heb het zelf
niet nodig gehad.
Mijn suggestie zou zijn, tenzij u uw site dus echt zeer op de groei ontwerpt;): stop alles in één directory, maar geef in de naamgeving van de bestanden een soort interne directory-structuur aan. Voorbeeld: u hebt een site waar drie zaken aan de orde komen, postzegels, parkieten en voetbal. U hebt dan een pagina geheten index.htm, een pagina postzegels_index.htm, een pagina parkieten_index.htm en een pagina voetbal_index.htm. Elke verdere pagina begint dan met "postzegels_" etcetera. Op die manier komen in uw "werkversie" op uw eigen harde schijf de bestanden netjes bij elkaar te staan als u ze in Verkenner opzoekt. U kunt dan vanuit een pagina in het ene stuk linken naar een pagina in het andere stuk. (Er zijn tenslotte postzegels sie over voetbal c.q. parkieten gaan...) Plaatjes kunt u op dezelfde wijze behandelen: "plaatje_rodajc.jpg", "plaatje_parkiet_1.jpg" enzovoorts.
Nou, en eigenlijk kunt u dan de afzonderlijke pagina's gaan schrijven. Nog één tag die ik u niet wil onthouden: de commentaar-tag. De notatie is
<!-- commentaar -->
en het effect is dat de tekst tussen die pijltjes door de browser genegeerd wordt. U kunt dit gebruiken voor twee dingen:
Let u er wel even op, dat die code wel wordt meegestuurd door de server. Met andere woorden: het "weglaten" vindt pas plaats in de browser. Als de gebruiker de code bekijkt (met Beeld > Bron, zoals u weet) ziet hij hem wel. Een commentaar als "Jongens, kom nou toch. Dit soort beweringen kunnen we nooit hard maken, je krijgt een H2130HS alleen tussen twee muren van 15.80 uit elkaar gekeerd als je eerst de cabine er af zaagt." kan dus bij de gebruiker zichtbaar worden. Het is maar dat u het weet.
Zult u op nieuwe gedachten komen. Zo gaat dat. Als u het gevoel hebt dat u toch op de verkeerde weg bezig bent en dat het ook met aanpassingen niet echt wordt zoals u voor ogen stond, schroom dan niet om helemaal overnieuw te beginnen.
Als u alleen voor uzelf bezig bent, bent u alleen aan uzelf verantwoording verschuldigd. Als u iets doet waar anderen bij betrokken zijn, lijkt het een goed idee om in een redelijk vroeg stadium een "demo" bij te houden om hen te kunnen laten zien "hoe het er nu uitziet". Vraag één of meer vrijwilligers uw werk kritisch te bekijken. Zet ze achter het scherm, start het op, en doe een pas naar achteren, en steek de handen in de zakken, en zeg niets. Vanaf dat moment moet uw werk namelijk voor zich spreken.
"Helemaal af" is een website nooit. Wandel om de zoveel tijd dus eens door uw eigen website, en kijkt u of u het nog allemaal vindt kloppen. Best mogelijk dat u in de loop van de tijd anders over dingen bent gaan denken, of dat informatie intussen verouderd is. Het lijkt in dit verband ook een goed idee om op de openingspagina te vermelden wanneer er voor het laatst iets is veranderd. Als er regelmatig veranderingen plaatsvinden (en die zijn van voldoende omvang) is het te overwegen een aparte pagina "Nieuws omtrent deze website" (of zo) op te nemen.
Toch nog een enkel woord over de diverse soorten franje die u aan uw website kunt toevoegen zoals tellers, gastenboeken en forums. Tellers: of u daar veel aan hebt kan ik niet beoordelen. De meer geavanceerde statistische toestanden kunnen u misschien iets vertellen over waar uw bezoekers vandaan komen en zo. Het zal van de aard van uw site afhangen of u met dat soort informatie veel kunt. Gastenboeken: misschien ja, misschien nee. Het probleem is dat u als beheerder weinig invloed hebt op wat bezoekers in zo'n gastenboek schrijven. Het kan door kwaadwillende lieden vol bagger worden gestopt, en de enige oplossing is dan, het ding te verwijderen en opnieuw te installeren. Forums: eigenlijk hetzelfde probleem. Heel leuk, maar als er flame wars ontstaan of een paar figuren volslagen off-topic met elkaar gaan ouwehoeren... laat ze dat maar ergens anders doen.
Wat misschien wel kan: toezeggen dat mailtjes op een pagina "reacties" (of hoe u hem noemt) zullen worden gepubliceerd (en dat dan ook binnen een paar dagen doen, uiteraard). De discussie vindt dan wel met enige vertraging plaats, maar in de tijd van de papieren krant en de snailmail waren we niet anders gewend. U hebt dan zelf in de hand wat er wel en niet op komt. (Afhankelijk van het onderwerp van uw site zou ik me zelfs kunnen voorstellen dat er situaties zijn waarin u als "moderator" besluit om een binnengekomen reactie eerst even te laten liggen en na een dag of wat de afzender te vragen of hij/zij nog steeds prijs stelt op publicatie.)
Maar dat mag u allemaal zelf weten. Tellers te over vindt u in het Counters-overzicht van de heer Maas, en Nedstat is u ongetwijfeld ook bekend. Een gastenboek zoudt u bij Koekjes.net moeten kunnen regelen. Of loop eens bij leejoo's webhebbies langs. Is van alles aan frutsels en fratsels op te vinden, laat ik me vertellen.
Nog een meer algemene opmerking, die ik maar in dit hoofdstukje neerzet. Steeds meer mensen hebben op hun werk toegang tot internet. Om het gebruik te beperken tot zakelijke activiteiten, heeft de technische man van zo'n organisatie vaak hun browser zo ingesteld dat meer geavanceerde technieken geweerd worden. Java wordt geweigerd, scripts doen het niet, dat soort dingen. (En downloaden van bestanden is beperkt tot punt.doc en punt-pdf, of zo.) Dat betekent dat als u een site maakt die ook vanaf de werkplek bekeken moet kunnen worden, het wellicht aan te raden is om dit soort grappen achterwege te laten. Ik zeg het maar even.
U kunt nu naar Publiceren & zo.
1 Het zal u vermoedelijk niet interesseren, maar het arrest-Barber (van 17 mei 1990) ging over de vraag of verschillen in arbeidsvoorwaarden voor mannen en vrouwen Europeesrechtelijk toegestaan waren, en zo niet, of een dergelijk verbod rechtstreekse werking heeft. Het antwoord was respectievelijk "nee" en "ja", zodat iemand, met het EG-verdrag in de hand, rechtstreeks zijn werkgever kan aanspreken. (Enigszins grof gezegd.) In elk geval, het heeft nogal wat betekend voor o.a. pensioenregelingen.