Welkom bij deze cursus, en mijn dank dat u hem wilt bezoeken. Ik hoop dat u er wat van opsteekt. Dit is niet de enige kookcursus op Internet, dus ik ben u een uitleg schuldig waarom ik hem gemaakt heb.
De onmiddellijke aanleiding voor dit werkje was een interview, enkele jaren gelden, met ds. Arie van der Veer, voorzitter van de EO, waaruit bleek dat hij, zakelijk weergegeven, nog niet in staat was een ei te koken. Van diens compagnon Henk Binnendijk had ik eerder vergelijkbare uitlatingen gelezen. Hun collega Feike te Velde liet zich in die reeks interviews in dezelfde zin uit, en ook van andere heren in het EO-managementteam kreeg ik niet de indruk dat ze regelmatig kookten. (Volledigheidshalve moet ik hier ds. Hans Schouten noemen als nadrukkelijke uitzondering op die reeks waarnemingen.) Aangezien deze heren overigens hun hand niet omdraaien voor dingen waar ik niet aan zou moeten denken (een complete Amsterdam Arena of Gelredome toespreken, bijvoorbeeld) had ik het gevoel dat hier enige talenten ongebruikt bleven liggen. Nu moeten deze heren zelf weten wat ze met eieren etcetera doen, maar ik kreeg tevens de indruk dat hier sprake is van een vaker voorkomend verschijnsel. Het komt me echter voor dat het nooit kwaad kan als een man in staat is om enige maaltijden op tafel te zetten die aan redelijke eisen ten aanzien van kosten, tijdsbeslag en voedingswaarde voldoen. Al is het maar om zijn echtgenote in staat te stellen een dagje uit te gaan zonder het gevoel te hebben dat thuis alles in het honderd loopt.
(Of, stel dat mevrouw ziek wordt... Ik hoorde ooit van een echtpaar dat meerdere weken achter elkaar afwisselend rijst en pasta at. Mevrouw was aan haar hand geopereerd, en mijnheer wist niet hoe hij aardappels moest schillen. En ik kan u verzekeren dat dit geen domme of ongeïnteresseerde man is. Ander, ook waar gebeurd verhaal: mevrouw wordt ziek, en haar zus moet op stel en sprong overkomen omdat de achterblijvende leden van het huishouden het naar schatting hooguit 12 uur zonder verzorging zouden uithouden...)
Afijn, ik dacht, laat ik eens wat opschrijven. Het resultaat staat voor u. Of ligt voor u, als u er stukken van uitgeprint hebt.
De doelgroep van dit werkje is hiermee al gegeven: de typische lezer is de man die niet van huis uit gewend is te koken, en meent dat hij daartoe ook de basisvaardigheden mist. Hoewel hierboven gerefereerd is aan de EO, heb ik niet de bedoeling daarmee iets ten detrimente van die omroep of diens achterban te zeggen. Overigens: het door mij waargenomen verschijnsel doet zich ook elders voor.
Ik ga er in dit werkje vanuit dat u een gehuwde man met één of meer kinderen bent. (Of samenwonend, uiteraard.) Dat doe ik niet omdat ik er vanuit ga dat die categorie nu juist in een achterstandssituatie verkeert, maar ik moet wat. U gelieve dit betoog dus in die context te lezen. En verder ga ik er van uit dat er nog wel eens iemand komt blijven eten. (Voor het geval dat u alleenstaand bent: verderop heb ik een pagina opgenomen over koken voor jezelf.)
(De vraag of ik die doelgroep bereik is uiteraard moeilijk te beantwoorden. Uit de respons op de enquête blijkt dat circa 66% van de reacties van vrouwen afkomstig was. Daar staat uiteraard tegenover dat ik het mezelf met deze doelgroep ook niet makkelijk heb gemaakt... Overigens berichtten diverse dames me dat ze zelf zelden tot nooit kookten.)
Mijn echtgenote had het tijdens een borreltje met collega's over deze site. Een van de reacties: "leuk dat hij er over schrijft, maar kookt hij nou zelf eigenlijk ook?"
Ja, dat doe ik. Hoe vaak wie van ons kookte is wat verschillend geweest in de loop der tijd, afhankelijk van hoeveel parttime en hoeveel fulltime baan, en van reistijden en zo. Maar gemiddeld zal het ongeveer een fity-fifty verdeling zijn geweest. Wat u hier aantreft is een weerslag van ruim twintig jaar gedeelde ervaring. Met simpele en iets minder simpele maaltijden, snel in elkaar gegooide maaltijden en rustig sudderspul, routineklussen en experimenten. Autodidact, noemen we dat. Moeilijk spul? Nee, zeker niet. Zo culi ben ik echt niet.
Dit is geen erg systematisch verhaal geworden, vrees ik. Maar goed, zo omvangrijk is het ook weer niet. Neust u er gewoon eens in rond. Ik heb niet de (vaak voorkomende) indeling van voorgerechten - hoofdgerechten - nagerechten aangehouden, om de simpele reden dat ik denk dat u daar voorlopig niet aan toe komt. Een voorgerecht komt heus niet elke dag bij ons op tafel, en qua nagerecht is het meestal gewoon een pak vla. Maakt u het zich niet moeilijker dan nodig. Beter een simpel maal dat zeker slaagt dan een ingewikkeld verhaal waar u zich niet safe bij voelt.
Mocht u vinden dat ik af en toe van de hak op de tak spring, of dat ik iets beter in een ander hoofdstuk had kunnen zetten: ik geef u bij voorbaat gelijk.
Achteraan vindt u een register, waar ik een -enigszins subjectieve- indicatie van de moeilijkheidsgraden in heb opgenomen. Als u zichzelf inderdaad als een newbie beschouwt, zou ik me de eerste paar keer tot de één- en twee-sterren toestanden beperken.
Hierboven heb ik gezegd dat ik er van uitga dat de lezer van dit werk een gehuwde man is die voldoet aan de daar gegeven omschrijving. Diens echtgenote zou ik het volgende in overweging willen geven. Het is niet uit te sluiten dat uw echtgenoot iets heeft moeten overwinnen voordat hij de keuken in gestapt is. Laat hem zijn gang gaan. Als u hulp aanbiedt, doe dat in algemene termen. Bejegen de vruchten van zijn werk met welwillendheid. Het is voor u misschien niet voor te stellen, maar er zijn volwassen mannen die een pond sperziebonen angstaanjagend vinden, en voor een speklap op de loop gaan. Dat zijn mannen die overigens elke dag onversaagd de strijd aanbinden met hun leerlingen, hun zakenrelaties en noem maar op, dus moed hebben ze.
In lijn met de hierboven aangenomen gezinssamenstelling, zijn alle hierin genoemde recepten afgestemd op 4 personen, zijnde redelijk grote eters. Met kinderen weet je het nooit. De ene keer hou je over, de andere keer heb je het gevoel dat je aardappels kunt blijven aanslepen. (Op het BBC Food Chat forum trof ik de volgende oproep aan: "help... teenage children eating me out of house and pocket... any ideas on healthy filling quick and easy mid week suppers?")
Aangezien dit cursusje niet echt "hoofdstukachtig" is opgebouwd, heb ik er van afgezien een bepaalde volgorde aan te brengen. Met de buttons linksboven en linksonder keert u terug naar de index-pagina. That's all.
Rust er auteursrecht op een recept? Die vraag werd mij ooit voorgelegd door iemand die bemerkte dat er regelmatig door derden recepten uit zijn collectie werden gepikt, zonder toestemming en zonder bronvermelding. Bij mijn weten heeft een Nederlandse rechter zich nog nooit over deze vraag gebogen, maar met het normale auteursrecht in de hand denk ik te kunnen zeggen dat als een bepaalde combinatie van ingrediënten en bereidingstechniek origineel genoeg is, er wel degelijk auteursrecht op een recept kan rusten. En op de tekst waarbij een recept beschreven wordt, ook al gaat het om het koken van aardappelen, rust zeker auteursrecht.
De recepten op deze site zijn voor het overgrote deel van eigen hand. Regelmatig zijn recepten opgenomen die ik van familie en van correspondenten heb gekregen. (Juristen spreken dan van "derden".) Dat staat er dan bij vermeld. Uiteraard bent u vrij ze te gebruiken, en wat mij betreft mag u zo ook best onder vrienden en kennissen verspreiden. Tegen gebruik voor commerciële doeleinden heb ik echter bezwaar.
De "eigen" recepten zijn uitgetest. De recepten van derden zijn (meestal) opgenomen zoals ik ze ontvangen heb, in het vertrouwen dat iemand die mij een van haar of zijn (meestal: haar) favorieten opstuurt durft in te staan voor de kwaliteit ervan. (En soms heb ik ze, in overleg met de inzenders, enigszins bewerkt.) Maar ik geef er geen garantie voor. In de bewoordingen van de BBC (die een leuk receptenhoekje heeft op www.bbc.co.uk, en dan verder graven): "The recipe above has been supplied by a member of the public and has not been individually tested by the BBC. The BBC does not accept any liability in relation to publication of this recipe."
Deze site is in het Nederlands geschreven, en dus voor een Nederlandstalig publiek bestemd. Ik heb in de loop der tijd reacties gehad, uiteraard vooral uit Nederland, maar ook uit België, Canada, Israël, Luxemburg, Spanje, Tsjechië en de Verenigde Staten. (Mocht ik iemand vergeten zijn: mijn excuses.) Is het typisch Nederlands, wat hier beschreven staat? Babi Pangang, Cumberlandsauce, Hamburgers, Poulet Marengo, hoezo Hollands?
Ik denk dat het toch wel "typisch Nederlands" is. Er zijn legio gerechten en ingrediënten die in de loop der tijd door de Nederlandse culinaire cultuur zijn opgenomen. Olijfolie bijvoorbeeld: een generatie geleden iets engs dat onvermijdelijk scheen te zijn als je naar Spanje ging en waarvan je dan gegarandeerd diarree kreeg. Tegenwoordig in zowat elk Nederlands keukenkastje te vinden. Knoflook: vroeger ook iets engs, nu een frequente en welkome bezoeker.
Maar elke keuken gaat weer anders om met noviteiten. Bestel in een Chinees restaurant in Frankrijk of Duitsland eens "fried rice" en kijk wat u krijgt: lekker, maar heel anders dan wat de collega's in uw woonplaats ervan maken. Dat is het gevolg van een aanpassingsproces, aan de lokale smaak en aan de verkrijgbaarheid van ingrediënten. Een culinair-cultureel osmoseproces, om het maar eens ingewikkeld te zeggen. (Terwijl ik dit tik komt er een vliegtuig van Swiss over. Mijn rösti zal door een Zwitserse kok ongetwijfeld curieus gevonden worden, maar ik krijg er thuis de handen voor op elkaar. En van daaruit ben ik op de rötilla gekomen...)
De klassieke Hollanse pot ga ik niet uit de weg. Maar ik ben ook niet wars van een uitstapje over de grens. En ik zou het vooral leuk vinden om te horen wat u op dit gebied meegemaakt hebt.
En als ik toch bezig ben met u om inbreng te vragen: een vraag die me al een tijdje bezighoudt is de volgende. Er zijn in Nederland legio Turkse, Marokkaanse, Surinaamse etcetera ingrediënten verkrijgbaar, maar ik heb de indruk dat het daarmee toch wat duurder is om een gezin te voeden dan met Nederlandse spullen. Hoe gaan Turkse, Marokkaanse, Surinaamse etcetera huisvrouwen (en/of huismannen) daarmee om? Ongetwijfeld door erg goed te rekenen, maar passen ze bestaande recepten ook aan? En uiteraard hou ik me voor hun favorieten ook aanbevolen.
Eh, nee... Trendy is deze site niet. Behoorlijk a-trendy, als ik Intermediair mag geloven. In een artikel getiteld "We zijn uitgekookt" in Intermediair van 18 december 2003 wordt gesteld dat Nederland steeds minder kookt, en dat volgens deskundigen over een paar jaar de helft van de Nederlanders niet eens meer zal kunnen koken. Een en ander wordt onderbouwd met diverse cijfers:
Los van de vraag of die cijfers exact juist zijn: die trend is er inderdaad. Kijkt u maar naar wat men in boodschappenkarretjes heeft geladen. (Leuke bezigheid voor als je in de rij staat: proberen te schatten welk bedrag de klant voor je zometeen gaat afrekenen.) Het lijkt me echter onverstandig. Het kost behoorlijk wat meer. Intermediair leverde er een test van kant en klaar boerenkoolstamppot bij: per kilo van EUR 3,15 tot EUR 5,78. Voor vier personen hebt u dan 2 kilo nodig. En worst zat er bij 2 van de 6 geteste maaltijden bij. Dat kunt u zelf een stuk goedkoper voor elkaar krijgen.
De gezondheid van dergelijke maaltijden zal wel in orde zijn. Zoveel vertrouwen heb ik toch ook nog wel in de diverse leveranciers. Elders in dat artikel wordt prof. Van Boekel, hoogleraar productontwerpen en kwaliteitskunde te Wageningen, geciteerd: "De voornaamste risicofactor is de consument. Die rommelt maar wat aan in zijn keuken." Ten aanzien van sommige keukens kan ik dat onderschrijven. U vindt echter in dit werkje diverse tips om de hooggeleerde heer gerust te stellen. (En trouwens: als ik diverse tv-programma's mag geloven is het met de hygiëne in restaurants, broodjeswinkels en andere eetwarenleveranciers ook niet altijd 100% in orde...)
De tijdsbesparing wordt regelmatig als argument gebruikt: hups in de magnetron, ondertussen flesje wijn opentrekken, das af, pak uit, pieppieppiep en klaar is de warme hap. Op zich juist. Maar, hoewel ik me er af en toe ook toe moet zetten, vind ik koken ook een rustgevende bezigheid. En dat afdraaien mag dan best een half uur of drie kwartier kosten.
En nog een argument om zelf te koken: het assortiment aan kant-en-klaarspul is niet onbeperkt. Volgens mij heb je na maximaal twee weken het hele scala afgewerkt. Jakkes, alweer tagliatelli met zalm. Hè bah, alweer ajam pedis. Nee hè, niet nog eens fettucine con frutto di mare. Als u zelf kookt, zult u na enige tijd ook hetzelfde op tafel zien verschijnen. Maar dat is dan niet saai, dat is dan een succesnummer.
Dus, met uw goedvinden ga ik hier lekker ontrendy bezig zijn. Lekker eigenwijs met je kont tegen de krib. Om deze diatribe te eindigen met een citaat uit dat artikel: "Door de week koken mensen niet meer, maar in het weekend, als er vrienden langskomen, sloven ze zich uit in hun peperdure keukens." Kijk. En dan moet je natuurlijk wel enig benul hebben wat je aan het doen bent. Anders maak je geen indruk op die vrienden.
Uw reacties stel ik dus op prijs: commentaar, suggesties etcetera worden ingewacht op martinvandalen_apestaart_tiscali.nl. (Wilt u dat "apestaart" zelf even vervangen? Ik ben de hoeveelheid junkmail die ik krijg een beetje zat...) Ik zal proberen u binnen enkele dagen te antwoorden, maar ik verzoek u te bedenken dat deze site voor mij een hobby is, en dat de prioriteit toch bij het gezin en het werk ligt.
Deze site is inmiddels al een paar jaar in de lucht. In die tij heb ik van een groot aantal mensen reacties gehad. Bijna altijd positieve. Veel mensen hebben me hun favoriete recept(en) toegestuurd. Een aantal keren kreeg ik zelfs erg hartelijke reacties. Ik ben al die mensen die die moeite genomen hebben buitengewoon erkentelijk.
Ik blijk in de loop der tijd diverse fouten (niet zulke erge, gelukkig) gemaakt te hebben, waarop ik door mijn bezoekers gewezen ben. Ik ben hen voor die oplettendheid erkentelijk. Mijn dank, ook, aan diegenen die deze site bij zoekmachines hebben aangemeld of in hun eigen links-collectie hebben opgenomen. (Een opvraging in Google bracht een aantal opmerkelijke verwijzingen naar boven!) Hoewel deze site uit puur hobbyisme ontstaan is, denk ik dat hij voor de hierboven beschreven doelgroep van nut kan zijn. En hoe eenvoudiger hij dan te vinden is, hoe beter. En ik geef graag toe dat ik ook meer dan een beetje gevleid ben...