Ik heb ergens in het begin van dit cursusje geschreven dat ik ervan uitging dat de typische lezer een gezin had. Maar dat hoeft natuurlijk niet zo te zijn. Vandaar dat ik toch ook wat wil zeggen dat toegespitst is op eenpersoonshuishoudens.
(Ik schrijf dit ook omdat ik de loop van de tijd diverse mailtjes van studenten gekregen heb. Die zouden best wel eens onder die categorie kunnen vallen.)
Koken voor jezelf, en vooral eten in je eentje, is niet echt gezellig. Ik heb het een paar jaar gedaan, dus ik weet waar ik het over heb.
De verleiding is groot om er dan maar niet teveel werk van te maken. En dat kan, als je niet oplet, ontaarden in slordigheid: effe gauw een gebakken ei naar binnen schuiven terwijl je de zaterdagse Telegraaf tot je neemt, dat soort dingen. (Marleen zegt dat ik, toen we elkaar leerden kennen, voornamelijk op erwtensoep uit blik leefde. Volgens mij was het iets minder erg, maar ik moet toegeven dat er ruimte voor verbetering was.)
Het is dus toch aan te raden om serieus werk te maken van je eten, ook als je enige disgenoot de goudvis is.
Een concreet probleem is dat er best wel een hoop zaken zijn die alleen te verkrijgen zijn in hoeveelheden die voor één persoon gewoon te groot zijn. Rollade is lekker, maar niet vijf dagen achter elkaar. Idem voor diverse groentesoorten. Een deel van het probleem kun je ondervangen door voor meerdere dagen te koken, en het niet direct nodige stuk in te vriezen. Dat vergt echter een koelkast met een serieus vriesvak. Studenten zullen dat vaak niet hebben, maar aangezien dat toch bijdraagt aan het algemene gezondheidspeil komt een dergelijke uitgave misschien voor ouderlijke subsidiëring in aanmerking...
Een andere methode is dat je wat meer gebruik maakt van potjes groente. Is op zich niet zo erg, maar zorg er dan wel voor dat je zo'n potje met bekwame spoed opmaakt. Ik ben geen chemicus, maar ik meen ooit gelezen te hebben dat nitraten in groente toenemen in een eenmaal geopend geweest zijnd potje. Als je met blik werkt, bewaar een restant dan niet in dat blik. Investeer in een paar van die plastic bakjes. (Tupperware is weliswaar duur en alleen via van die merkwaardige parties te krijgen, maar is wel erg duurzaam.)
Ik heb de indruk dat de bottleneck zit in de verse groente. Qua vlees is er genoeg keus, tartaartje, diverse gehaktderivaten enzovoorts. Qua groente: sla gaat inderdaad slechts per hele krop tegelijk, maar ijsbergsla blijft in een afgesloten doos een dag of drie goed in de koelkast, boontjes en worteltjes zijn bij de klassieke groenteman ook met 2 ons tegelijk te krijgen. Broccoli komt vanzelf al in ongevere eenpersoonsporties.
Een tip die ik kreeg van mevrouw J.G.: rijst van te voren koken en in eenpersoonsporties invriezen, en dan in de magnetron opwarmen. Zie het hoofdstukje over rijst.
Vla is gewoon per halve liters te verkrijgen, en als u zich aanwent om elke dag de helft daarvan naar binnen te schuiven hebt u een flink stuk van uw quotum aan melktoestanden binen.
Neem gewoon de tijd: dek de tafel, ook al is het een hoekje van een werkblad, en schoffel het resultaat van uw werk niet ongeïnteresseerd naar binnen. Behalve dat u zichzelf daarmee te kort doen, schijnt het ook nog eens slecht te zijn voor de spijsvertering, dus ongezond.
Het zou voor zich spreken dat u ook in een eenpersoonssetting de nodige aandacht aan hygiëne dient te besteden, ware het niet dat ik, terugkijkend op mijn eigen ervaringen, moet erkennen dat het daaraan nog wel eens schortte. Hoewel er een hoop moet gebeuren voordat de GGD een inval komt doen, is het nuttig om, ik noem maar wat, pannen af te wassen voordat de schimmelcultures de pan uit rijzen.
Een bijkomend probleem waar kleine(re) huishoudens geconfronteerd kunnen worden is de aanwezigheid van slechts 2 pitten. De normale formatie aardappels-groente-vlees veronderstelt tenslotte dat u drie pannen tegelijk op het vuur kunt hebben staan.
Echt te ondervangen is dat niet. Maar met de meesta pasta-gerechten zult u aan één pit voor de pasta en eentje voor de saus uit de voeten kunnen. Idem voor nasi(achtigs): een voor de rijst en een voor de groente. Bij een aantal 3-pitten-situaties zult u merken dat twee pitten voor het zwaardere werk gebruikt worden, en de derde als sudderpit fungeert. Als dat sudderen zover gaat dat het eigenlijk meer een kwestie van warmhouden is, zoudt u de klassieke hooikist kunnen gebruiken. Laat dan het hooi maar zitten en gebruik een slaapzak of dekbed. Als u de pan eerst in een krant wikkelt en daar het dekbed overheen legt zal hij geruime tijd heet blijven. U kunt dit ook gebruiken om rijst gaar te laten worden: de klassieke Rijst in de Slaapzak van het primitievere kamperen. Het zal iets langer duren, en qua perfecte droogheid zult wat moeten experimenteren, maar het lukt wel.
En verder zult u in een aantal situaties kunnen volstaan met een rouleersysteem. Met name bij opwarm-situaties werkt dat redelijk: gerecht in pan A is heet, van het vuur af, dan pan B opstoken, als dat heet is pan A weer opwarmen, daarna eventueel pan B nog even. (Is bij rijsttafels vrijwel onvermijdelijk, daar zit je eigenlijk steeds met veel meer pannen dan pitten.) In totaal is er dan wel wat meer tijd mee gemoeid, maar het werkt wel.
Maar dat laat onverlet dat u te maken zult blijven houden met beperkingen die invloed hebben op uw menukeuze. Maar met wat creativiteit zou u toch een aardig lijstje moeten kunnen maken met wat u nog wel kunt maken.
Als u een vriesvak hebt (desnoods een klein vakje binnen een gewone koelkast) is het bij sommige gerechten redelijk goed te doen om delen ervan voor meerdere dagen tegelijk te maken. U kunt een pastasaus best voor twee, drie of vier keer tegelijk maken, en dan één, twee c.q. drie porties ervan invriezen. Misschien is het wel een idee te investeren in een velletje diepvriesstickers waar u op noteert wat het is en van welke datum. Ook de groenteprut voor de nasi laat zich prima van te voren maken.
Elders op deze site ga ik er van uit dat de lezer kan terugvallen op een complete keuken, waar dan ook wel de meeste basis-ingrediënten en hulpstoffen aanwezig zullen zijn. Op deze pagina moet ik er van uitgaan dat u op uzelf bent aangewezen. Dat betekent dat u uw eigen Bureau Inkoop bent.
Hoewel de omvang van uw provisiekast afhangt van factoren als afstand tot de supermarkt, de beschikbare ruimte en de mate waarin u door tussenkomende oorzaken (overwerk, goede vrienden tegengekomen in het café, etcetera) plotseling niet aan boodschapen doen toekomt, is het wellicht toch nuttig om te streven naar een "ijzeren voorraad" die u in staat stelt om, als dingen anders lopen dan gepland, toch nog een maatlijd op tafel te zetten. Het spreekt vanzelf dat u in zo'n geval iets meer dan anders kunt en mag uitwijken naar halffabrikaten.
Ik deel de lijst in twee groepen in: dingen waarvan het erg onhandig is als u er naast grijpt, en dingen die u helpen om crisis-situaties de baas te blijven.
een pak van uw favoriete cereals (ik weet niet hoe het u vergaat, maar als ik zonder m'n bakje cornflakes op pad moet komt er de hele dag niks uit m'n handen)
doosje theezakjes
pak koffie
kilo suiker
cupjes koffiemelk
margarine
smeltjus
rol beschuit
pak knäckebrood
een liter houdbare melk (de smaak van dat soort melk is in de afgelopen jaren fors verbeterd)
pot pindakaas
doos hagelslag
een ontbijtkoek
rol biskwietjes
zout en peper
pak sinaasappelsap
pak bloem
pakje maizena
pakje paneermeel
paar blikjes tomatenpuree
slasaus of mayonaise
flesje citroensap
pot augurkjes/zilveruitjes
blikje haring in tomatensaus
bouillonblokjes
rol keukenpapier
pot knakworstjes (OK, het is geen geweldig vlees, maar het kan er voor een keertje mee door)
foliepak hamburgers (heeft al iets meer weg van vlees)
pak spaghetti en/of macaroni
pak snelkookrijst
pakje macaronisaus (Honig of zo)
pot appelmoes
pakje nasikruiden (Conimex of zo)
paar blikken sperziebonen, worteltjes of zo
pot bietjes
blik bruine bonen
blik soep
een rookworst (deze dingen zijn niet zo lang houdbaar, overigens)
flesje wijn
paar blikjes pils
pak eierpannenkoekenmeel (tip van Renate: "alleen water erbij en KLAAR!"; prima suggestie, dank namens de volksgezondheid)
(Kleine anecdote naar aanleiding van bovenstaande opsomming. Een Londense zakenrelatie had opgevangen dat ik deze website had. Ik: ja, maar hij is in het Nederlands. Gaf niet, hij had een Belgische collega een paar stoelen verderop in de dealingroom. Ik mail hem de URL door. Ik word een kwartiertje later gebeld, hoop gelach op de achtergrond, men was deze passage aan het vertalen. "Karen says you're completely crazy." Nou, dan weet de City dat ook weer.)
Uiteraard geeft ik hiermee slechts wat suggesties. Het zal van uw eigen smaakvoorkeuren afhangen waar u het bovenstaande mee aanvult. Maar als u zorgt dat u steeds het bovenstaande in huis hebt, bent u in staat om, ook als de omstandigheden tegen zitten, zichzelf van een ontbijt, een lunch, en een wellicht niet geheel verantwoorde doch alleszins aanvaardbare warme maaltijd te voorzien.
U kunt natuurlijk proberen met een of meer andere personen een afspraak te maken om regelmatig voor elkaar te koken. Op zijn minst dwingt dat u om bij die gelegenheden er niet met de pet naar te gooien. dat hoeft echt geen ingewikkeld culinair gedoe te zijn met caneton à l'orange of zo. En wie weet wat voor gezelligheid er uit voortvloeit. (Iemand vertelde mij eens dat zijn studerende kinderen dermate goed kookten dat ze elke dag een driegangenmaaltijd kookten voor een hele hoop aanloop. Probleem alleen: aan het eind van het geld was er altijd nog zo'n stuk maand over...) Dat soort kookclubs komen regelmatig voor, zie bijvoorbeeld de MannenEetclubSite.
Nog een link die misschien nuttig is: Studentenkeuken.nl.
Dit hoofdstuk is gericht op eenpersoonshuishoudens. En dat zouden best wel eens beginnende zelfstandige huishoudens kunnen zijn. Daar zit het een en ander aan vast, ook als uw huishouden zich beperkt tot enkele vierkante meters plus het medegebruik van keuken, douche en wc. U zult uw eigen boontjes moeten doppen, niet zozeer in letterlijk opzicht -want die haalt u uit blik- alswel in financieel opzicht.
Omdat het een belendend onderwerp is, wil ik toch ook wat kwijt over het beheer van de financiën. Ik ga er nu even van uit dat uw zelfstandige huishouden zijn oorsprong vindt in uw hoedanigheid van student.
Een traditie van vooruitgang!
Om te beginnen: gefeliciteerd. U bent een schakel in een keten van academische traditie. Universiteiten zijn sinds pakweg 500 jaar de belangrijkste vehikels geweest waarmee de mensheid de onkunde bestreden heeft. En er zijn weinig revoluties te noemen waarin studenten niet een belangrijke rol gespeeld hebben.
En nog een traditie!
En een cruciaal onderdeel van de academische traditie is dat studenten geen cent te makken hebben. Dat was eeuwen geleden zo, dan was in mijn tijd zo, en het ziet er naar uit dat mijn kinderen dit gaan voortzetten. Aan mij zal het niet liggen, in elk geval. Bedenk wel dat vele groten der aarde een zeer sobere levensstijl voeren of hebben gevoerd. Wie acht u hoger, Donald Trump of de Dalai Lama? Wiens voorbeeld zoudt u moeten navolgen, dat van Paris Hilton of dat van Mahatma Gandhi?
Jij ook al?
En gaat u zich nu niet al te zielig voelen: uw lotgenoten zullen in ongeveer dezelfde positie verkeren als u, want alle pa's baseren zich op dezelfde cijfers van de IB-Groep. Na een "pakketvergelijking" zult u, verwacht ik, merken dat de netto kookkracht gecorrigeerd voor van alles en nog wat meestal niet meer dan 10 procent of zo zal afwijken. Maar toch lijkt de een meer met diezelfde hoeveelheid flappen te kunnen doen. Daarom hieronder zo maar wat tips, zelfbedacht of ergens opgeduikeld.