(Laatstelijk bijgewerkt op 5 januari 2009)
Inhoud:
Inleiding
Wat is Wikipedia?
Geschiedenis
Waar vindt u het?
Normaal gebruik
Kwaliteit
Kwaliteitsproblemen in het algemeen
Inhoudelijke kwaliteit
Recente publiciteit
Bedrijfsongevallen
De theorie omtrent de natuurlijke kwaliteitsontwikkeling...
Links
Auteursrechten
Meedoen
Gebruiker, dus
Toevoegen aan een bestaand artikel
Neutral Point of View
Een nieuw artikel maken
Volgen
Categorisering
De Kroeg
De Toekomst...?
Internet = Google, Google = Wikipedia
Kwaliteit, kwaliteit, kwaliteit
Tussenconclusie
Rare weetjes
Afsluiting
Inleiding
In mijn HTML-cursusje heb ik een paar alinea's gewijd aan dit fenomeen. Maar ik denk dat het iets meer aandacht verdient. (Hoewel het gebeuren zich inmiddels in een regelmatige stroom publiciteit mag verheugen...)
Voor de goede orde: wat hier volgt is een persoonlijk relaas. Ik ben sinds een kleine vier jaar betrokken bij dit project, en ben sinds ruim twee jaar moderator. (Daar hou ik waarschijnlijk binnenkort mee op, gewoon een kwestie van te weinig tijd voor hebben.) Wat hier staat is geheel op persoonlijke titel geschreven. Het geeft uitsluitend mijn eigen ervaringen en opinies weer, en niet die van de Wikipedia-gemeenschap. Voorzover die gemeenschap een mening heeft, maar daarover straks meer. Dat betekent dus tevens dat "de club" niet over me heen hoeft te vallen als ik dingen zeg die niet-NPOV zijn. (Da's Wikipedia-jargon voor Neutral Point Of View. Wat dat inhoudt, leg ik hieronder uit.)
Inmiddels begint Wikipedia behoorlijk bekend te raken. Als u Google gebruikt -grote kans dat dat het geval is, nietwaar- zult u er vast wel eens op gestuit zijn. Google linkt erg vaak naar Wikipedia. En die bekendheid geeft me aanleiding om er toch wat meer over te vertellen. Wellicht ten overvloede, maar dat geeft niet.
Wikipedia is een online-encyclopedie, in diverse talen. Daar zijn er meer van, maar de grap van Wikipedia is de -in beginsel- volstrekt open structuur. Iedereen kan er dingen op opzoeken, kosteloos en zonder registratie. Maar de grap van dit ding is dat iedereen er ook artikelen aan kan toevoegen, op bestaande artikelen kan bewerken.
Dat klinkt als een recept voor vandalisme, en de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dat ook regelmatig voorkomt. Meestal grijpt men overigens snel in, wordt de onvoeg geschrapt, vernielde pagina's hersteld, en de veroorzaker enige tijd de toegang ontzegd. (Het is net zoiets als met graffiti: gewoon de volgende ochtend de jongens met de hogedrukspuit langs sturen.)
Maar het gros van wat er geschreven wordt, is in elk geval bedoeld om de lezer te voorzien van nuttige, feitelijk juiste informatie, op een niet-misleidende manier gepresenteerd.
Wikipedia is opgestart begin 2001, door Jimbo Wales en Larry Sanger. Jimbo, voormalig optiehandelaar die daarmee voldoende verdiend had om te kunnen rentenieren, was betrokken bij een encyclopedie op Internet geheten Nupedia. Maar dat vlotte niet zo erg: na een jaar had het ding slechts 100 artikelen. Larry en/of Jimbo stuitten op software ontwikkeld door Ward Cunningham waarmee iedereen er aan mee zou kunnen schrijven. (De heren hebben inmiddels grote ruzie over wie er het eerst mee aan kwam zetten.) Dat bleek een succes in een mate die niemand voor mogelijk had gehouden. Larry haakte later af, omdat hij vond dat Wikipedia, grof gezegd, wat erg democratisch was, en wat erg weinig respect had voor academische kwalificaties. (Larry komt hieronder nog terug.)
De URL bestaat uit wikipedia.org, voorafgegaan door een code voor de taal. Voor de Nederlandstalige editie is dat dus nl.wikipedia.org, voor de Engelstalige is dat en.wikipedia.org, voor de Duitse de.wikipedia.org, etcetera. In totaal zijn er, alles bij elkaar, zo'n tweehonderdvijftig versies. Op de hoofdpagina van elke versie staan links naar de (meeste) andere.
De term "versie" verdient enige toelichting. Het is niet zo dat er een "moeder-versie" is, die in al die talen vertaald is. Elke taalversie is een zelfstandig project, die slechts de software en de server gemeen heeft met de andere versies. Elke taal heeft zijn eigen artikelen, en zijn eigen omvang. Zoals te verwachten was is de Engelse de grootste (met 2.684.000 artikelen per 5 januari 2009), gevolgd door de Duitse (847.000). De Nederlandstalige zit op het moment van schrijven op 508.000 artikelen. Helemaal niet slecht, als je bedenkt hoe de verhouding is tussen diegenen die Engels respectievelijk Nederlands als eerste taal hebben. We hebben het overigens over "Nederlandstalig" om onze Belgische collega's niet te schofferen. En er zijn ook versies met slechts enkele honderden of duizenden artikelen. Of nog minder. Dat maakt ons niets uit.
Een kleine opmerking van filosofische aard. Kijk, u en ik zijn, in dit deel van de wereld, eraan gewend dat er een scheiding is tussen "informatie" en "mening", aan concepten als "onafhankelijk" en "objectief". Er zijn landen en culturen genoeg waar dat anders ligt. En als we met dit project een bijdrage kunnen leveren aan het verbreiden van dit stuk van wat ik toch als een verworvenheid zie: dat zou dus heel erg mooi zijn.
Als u vindt dat dat allemaal wel erg veel artikelen zijn (Encarta heeft er in de laatste editie iets van 62.000): dat klopt. Zoiets schiet lekker op wanneer je, bijvoorbeeld, niet alleen elk Nederlands spoorwegstation een eigen artikel geeft, maar ook elke Amsterdamse sneltramhalte. En je kunt je inderdaad afvragen of zoiets nodig is. Ik kan tot ter verdediging van de Nederlandstalige Wikipedia aanvoeren dat dit in elk geval niet in strijd is met de internationale Wikipedia-mores: een eenmiljoenste artikel op de Engelse was gewijd aan een Glasgows voorstadsstation. En ik zal de eerste zijn om toe te geven dat er genoeg artikelen zijn die informatie bevatten die van mij ook in een ander artikel gestopt had mogen worden. Maar daar wordt gewoon verschillend over gedacht...
De vraag "is dit een artikel waard?" is gewoon niet objectief te beantwoorden. Ik heb een aantal Nederlandse lange-afstands-wandelpaden beschreven. Een niet-wandelaar zal dat wellicht een overdreven aandacht vinden. Ik niet. En "de club" kennelijk ook niet, want ik ben er niet voor op mijn vingers getikt. Een opmerking op de Duitse Wikipedia: je kunt wel bezwaar hebben tegen een artikel over de zoveelste straat in Berlijn, maar daar wordt het artikel over Heinrich Heine niet beter van.En het is ook nog eens zo dat een voor mij volstrekt irrelevant artikel me niet in de weg zit: het neemt geen plankruimte in mijn boekenkast in, en het kost ook niets extra.
En plotseling kan iets voor de lezer relevant worden: hij wil, om welke reden dan ook, nu weten hoe dat-en-dat zit. Een eigen ervaring van me: onze zoon moest van de zomer met de trein naar ergens diep in Frankrijk, met een overstap in Parijs. Een hele expeditie. De Franse Wikipedia kon ons met enkele muisklikken vertellen welke metrolijn hij moest hebben van het Gare du Nord naar het Gare d'Austerlitz, en na hoeveel stations hij moest uitstappen. Kijk, zoiets helpt toch duidelijk bij de voorbereidingen.
Als u eens rondneust komt u de term "gebruiker" tegen. Die term wordt hier wat merkwaardig opgevat: een gebruiker is in het Wikipedia-jargon niet alleen iemand die bijdraagt, door pagina's toe te voegen of te bewerken, maar ook iemand die het ding alleen maar raadpleegt. Merkwaardig, want ik zou zo iemand eerder "bezoeker" noemen. Laten we het daar maar op houden.
Goed, u bent bezoeker. Welkom.
Hie vindt u uw weg in Wikipedia? De normale toegangsdeur zal het zoekvenster aan de linkerkant (van iedere pagina) zijn. U tikt een zoekterm in en klikt op OK. Dat is een hit-or-miss kwestie: het leidt alleen tot succes als er een artikel is met exact die naam, gelukkig exclusief de hoofdletters/kleine letters-kwestie. Op Zoeken klikken, daarentegen, leidt tot een lijst met pagina's waar die zoekterm in voorkomt.
Zo'n hoofdpagina wordt af en toe geredesigned, waarbij "de club" dan uit diverse voorstellen kan kiezen. Qua vormgeving zijn ze soms best wel fraai. Maar het is tenslotte ook onze "cover".
Op de hoofdpagina vindt u tevens de ingangen Portalen, Categorieën en Overzichten en Lijsten. In veel gevallen zal dit een nuttig vertrekpunt vormen. Portalen zijn een soort sub-hoofdpagina's, toegesneden op een bepaald thema. Openbaar vervoer bijvoorbeeld. Ieder van deze "ingangen" heeft zijn eigen nut. Stel, u wilt iets weten over de gevolgen van de narigheid op de aandelenmarkten voor pensioenfondsen. Heeft met pensioen te maken, en ook met beleggen. Misschien zelfs wel meer daarmee, dus laten we beginnen met het over de boeg van beleggen te gooien. U zult zien dat er zowel een categorie Beleggen is als een lijst Beleggen van A tot Z. En dan gewoon verder graven.
Er is ergens ook een compleet overzicht van alle artikelen van A t/m Z te vinden. Leuk voor als u van plan mocht zijn de hele encyclopedie door te werken. Succes!
Misschien nuttig om nu alvast te vertellen: personen zijn in beginsel opgenomen onder voornaam - achternaam. De heer Balkenende is dus te vinden onder de J van "Jan Peter Balkenende", en, in beginsel, niet onder de B van "Balkenende". Er is bij een zodanig bekend iemand wel een grote kans dat iemand een "redirect" aangemaakt heeft. Dat is niet meer dan een mini-pagina met als opdracht "als iemand Balkenende zoekt, stuur hem dan door naar "Jan Peter Balkenende". Maar het blijft enigszins lastig. Oplossing: werk met "Zoeken".
Maar goed, u hebt raakgeschoten. Dan ziet u het betreffende artikel. En in de linkerkolom ziet u meestal, onder het kopje "Andere talen", een aantal talen staan. Dat betekent dat er in de Wikipedia van onze collega's in die taal een artikel van dezelfde naam is opgenomen. Interessant om eens in die andere artikelen te neuzen, met name als het over "grensoverschrijdende" onderwerpen gaat.
Tevens ziet u dat elk artikel is doorspekt met gelinkte termen: die brengen u naar het desbetreffende artikel binnen dezelfde taalversie van Wikipedia. "Lutjebroek is een plaats in Nederland..." Voor iemand die geen idee heeft wat een plaats is, of waar Nederland ligt, nuttig. Soms is het wat triviaal.
Wat ziet u verder? Boven elke pagina zit een tabblad, met daarop onder meer de tab Geschiedenis. Als u daarop klikt, ziet u de geschiedenis van de totstandkoming van het artikel. Elke bewerking, ook als die slechts bestond uit het verbeteren van een tikfout, is er op terug te vinden. U kunt twee verschillende versies met elkaar vergelijken. In veel gevallen kunt u op die manier wel traceren wie de "hoofdauteur" is geweest. Een regelmatige bezoeker zal merken dat auteur X regelmatig over onderwerp Y schrijft. Logisch.
Onderaan een artikel ziet u vaak ook nog wat navigatie-assistentie. Bij een artikel over een Nederlandse gemeente staat daaronder een lijst van alle gemeenten in de betreffende provincie, bijvoorbeeld. Wat u (als het goed is, altijd) aantreft, is in welke categorie (of categorieën) dit artikel geplaatst is. Zo'n categorie is een collectie onderwerpen over eenzelfde thema. Best nuttig om redelijk "gericht" te kunnen zoeken. In theorie heeft een categorie een "boomstructuur". In het geval van Amsterdam: dat zit in (onder meer) de categorie "Nederlandse vestingstad", die weer een onderdeel is van de categorie "Vestingstad", en die is weer een onderdeel van de categorie "Vestingwerk". En in de categorie Vestingwerk zitten ook hele andere dingen.
Wat ik erg leuk vind, is de link "Willekeurig artikel" (linkerkant, redelijk bovenaan). Het systeem haalt dan een willekeurig artikel uit de collectie. Eerlijk gezegd, hoogst verslavend. Echt iets van "nog eentje, en dan ga ik naar bed". (Ik ben onvoldoende bekend met andere encyclopedieën, misschien is dit inmiddels standaard, maar op de Encarta van een aantal jaren terug die ik heb zat het in elk geval niet.)
Misschien is dit ook de plek om even op te merken dat Wikipedia, zoals elk vrijwilligers-project, voortdurend platzak is. Hier uit zich dat bijvoorbeeld hierin dat de techniek het succes nauwelijks kan bijbenen: de servers kunnen de vraag naar pagina's nauwelijks bijbenen. Je merkt gewoon dat we af en toe tamelijk traag zijn. Helaas, het is niet anders. Met duizenden opvragingen per seconde krijg je dat.
U zocht iets over onderwerp X, en u vindt een pagina over dat onderwerp. Maar hoe goed is die informatie nou?
Formeel is het heel simpel. Omdat iedereen alles kan wijzigen, is het zonder meer mogelijk dat een of andere grapjanus die pagina heeft gevuld met bullshit. En dat dat niet op tijd door "de club" onderkend is. Om die reden geven we geen enkele garantie. Punt. Dat staat heel duidelijk op de hoofdpagina, en op de achter die link schuilgaande pagina leggen we het uit. Het is net als bij de marktkraam die in nog eens in Haarlem zag: "Niet goed geld weg". Kijk, dat mag ik graag zien.
Materieel ligt het wat complexer. Het probleem is en blijft dat als iedereen er op kan kwakken wat hem of haar (maar vooral hem) voor de kop komt, het van "de gemeenschap" afhangt of onzin tijdig opgemerkt en geschrapt wordt. Meestal is er een voldoende aantal oplettende gebruikers en moderatoren aanwezig. En de procedure om op te treden tegen puberaal geklooi is simpel genoeg. Eén minuut is genoeg om een pagina met onzin-tekst te voorzien van de mededeling dat deze verwijderd gaat worden, en hem, met vermelding van reden, voor verwijdering voor te dragen. En uiteraard betekent zo'n toevoeging dat de Wikipedia-gemeenschap voor de tekst op die pagina geen verantwoording meer draagt. En de moderators plegen zo'n pagina dan binnen meestal enkele uren uit het systeem te verwijderen.
(Omtrent de term "de gemeenschap": er zijn enkele duizenden geregistreerde gebruikers bij de Nederlandstalige Wikipedia aangemeld, maar duidelijk is dat daar ook een flink aantal "gebruikers in ruste" bij zijn. Ik sluit niet uit dat er best een flink aantal bezoekers zich hebben aangemeld omdat ze meenden dat dat vereist was. (Of omdat ze dachten dat dat voordelen met zich meebracht: bij wege van 1-april-grap hebben we vorig jaar de eerste 100 nieuwe aanmelders 50% korting op een jaarabonnement geboden. Toch leuk, bij een gratis encyclopedie.) De "actieve club" bestaat, voor wat betreft de Nederlandstalige Wikipedia, als ik het goed zie, uit ergens tussen de 60 en 100 personen. Afhankelijk van hoe je de term "actief" uitlegt.)
Mocht u, ondanks alle oplettendheid, zo'n pagina tegenkomen (met als titel bijvoorbeeld "Lepidopterae" doch als inhoud "XXX is een teringlijer"): mede namens de rest van de club onze excuses. Vergelijkt u ons maar met het busbedrijf dat op zondagochtend constateert dat er weer tig bushokjes aan diggelen zijn geslagen...
Dat dus voor wat betreft de poep-en-pies-pagina's. Maar verder? Hoe goed zijn we nou?
Tja, ik zou zeggen, neust u er zelf eens wat in rond. Ik kan nou wel wat gaan roepen, maar hoe goed u Wikipedia vindt bepaalt u zelf. Ik zou geneigd zijn te zeggen dat de meeste artikelen best bruikbaar zijn, en sommige artikelen zelfs goed tot zeer goed zijn. Maar ik moet toegeven dat er ook best wel minder spul bij zit. Ik heb wel eens op een overlegpagina gezet dat ik er geen touw aan kon vastknopen... En er zijn ook best wel een boel wel erg korte artikeltjes. (Met de kanttekening dat over sommige onderwerpen waarschijnlijk gewoon niet meer te zeggen valt dan er over gezegd is: motorfietsenmerken die al geruime tijd failliet zijn, bijvoorbeeld.) Dergelijke zeer summiere artikelen zijn vaak gelabeld als "Beginnetje", wat zoveel betekent als "we vinden dit zelf eigenlijk te krap, maar vooruit, voor het ogenblik laten we het even zo in de hoop dat iemand er nog mee aan de slag gaat".
De Wikipedia-gemeenschap schermt graag met de uitslag van de test van Ct!, een Duits computerblad, van oktober 2004. Hier werd een roadtest gehouden tussen de Duitstalige Wikipedia, Encarta en de electronische Brockhaus, en de conclusie was dat Wikipedia bij de "grondiger" artikelen als winnaar uit de bus kwam. (En ik zeg er dan gelijk bij dat bij de slechtere artikelen ook slechter waren.) Voor een project van louter hobbyisten, geen slecht resultaat. Brockhaus en de Duitse Wikipedia werden in opdracht van het tijdschrift Stern (december 2007), met een opmerkelijk resultaat. Er werden 50 onderwerpen uitgekozen, en gekeken werd wie er het beste artikel over had. Resultaat: 1 keer gelijk, 6 keer Brockhaus beter, 43 keer Wikipedia beter. Nu zeg ik er wel direct bij dat er inerdaad zoiets als Gründlichkeit bestaat. Wij kunnen er nog wat van leren. Jedoch, sehr gut, liebe Kollegen!
Ik wil hier onmiddellijk bij zeggen dat dit dus een test van de pennevruchten van onze Duitse collega's betreft, en dat dit dus niet maatgevend hoeft te zijn voor de Nederlandse versie. Een uitgebreide roadtest daarvan zal ik evenwel met belangstelling lezen. Ik heb wel wat verslagen van beknoptere testen gelezen: meestal kregen we een 7 of daaromtrent.
Verdere testen zijn er intussen ook gedaan, onder meer door De Standaard. Die legde iets van 6 artikelen op de snijtafel. Conclusie, even uit mijn hoofd: 1 (over DNA) was echt onder de maat, 1 (over Rubens) was tamelijk matig, maar als iemand met verstand van zaken er een uur voor ging zitten zou het al een heel eind komen, 1 (over Angela Merkel) was echt goed, 1 was POV (=niet-neutraal geschreven), maar kon er over wielerjournalistiek eigenlijk wel neutraal geschreven worden, en de rest was zonder meer bruikbaar. Hun conclusie: goed te hanteren, maar bij voorkeur niet als enige bron. We waren daarmee niet ontevreden. En, en dat is voor u misschien nuttig om te weten, we zijn direct met dat artikel over DNA aan de slag gegaan. Ten aanzien van die waarschuwing, Wikipedia niet als enige bron te gebruiken: Die Zeit formuleerde het in een artikel van september 2006 als volgt: "Will man die Fakten jedoch verwerten, sollte man sie vorher besser noch einmal überprüfen." Ik kan me daar geheel bij aansluiten.
Het meest fameuze onderzoek is van de herfst van 2005 en is van de hand van het Amerikaanse blad Nature. Die heeft, van 40 onderwerpen, de lemma's van Brittannica en Wikipedia naast elkaar gelegd en door een panel van expert laten beoordelen. Resultaat: grove fouten Wikipedia 4, Brittannica 2. Kleine foutjes, omissie, onvolkomenheden, onduidelijkheden: Wikipedia circa 160, Brittannica circa 120.
Nu zeg ik daar direct bij dat er nogal een commotie is ontstaan over dit onderzoek. Brittannica heeft gereageerd met een uitvoerig betoog waarin fundamentele kritiek wordt geleverd op opzet en uitvoering van het onderzoek van Nature. Hun conclusie is dat het gewoon verticaal kan worden gearchiveerd. (Zie voor details de website van Brittannica.)
De Wikipedia-club heeft zich onthouden van het innemen van een standpunt: Brittannica zowel als Nature zijn grote jongens die het best zelf kunnen uitvechten. Maar wij zijn wel met de hele "klachtenlijst" van Nature aan de slag gegaan. Volgens onze Duitse collega's (die een keer een tentoonstelling hebben georganiseerd in de universiteitsbibliotheek in Göttingen) was binnen enkele etmalen alles op die lijst aangepakt.
Vermeldenswaard: een test in PC-Active van juni 2007, waarbij Encarta en Wikipedia aan een vergelijkende test onderworpen werden. Men formuleerde 6 zoekvragen, en keek of in beide encyclopedieën het (als het even kan correcte) antwoord te vinden was. Eerlijk gezegd: ik was niet ontevreden. Encarta werd "over het algemeen [...] toegankelijker en luchtiger" gevonden. "Wikipedia is meestal degelijker, technischer en wetenschappelijker." Kijk, dat had ik dus nooit verwacht! Pluspunten van Encarta: meer plaatjes en animaties, en wat accessoires. Pluspunt van Wikipedia: het sneller kunnen inspelen op de gebeurtenissen. En: "Wikipedia is door zijn zelfreinigende opzet ook eerder bevrijd van fouten zoals die van de zogenaamde doorbraak in het stamcelonderzoek." (Dat laatste slaat op het artikel in Encarta, dat nog melding maakte van die Koreaanse prof die beweerde stamcellen te hebben gekloond, maar later moest toegeven de kluit belazerd te hebben. Maar blijkbaar was intussen de sluitingsdatum van de kopij van Encarta gepasseerd.)
Mijn commentaar op deze test: ik ben er alleszins tevreden over. Wat die afbeeldingen betreft: dat is iets dat met de dag beter wordt. Toen ik op Wikipedia stuitte waren afbeeldingen hoogst zeldzaam. Animaties zijn redelijk zeldzaam, maar dat is natuurlijk ook een kwestie van de techniek voor het maken van die dingen in huis hebben en beheersen. Tijdlijnen (over de geschiedenis van de bouwkunst, om maar wat te noemen) zie je met een zekere regelmaat verschijnen. Maar het maken van zo'n ding wordt in de handleiding bij dat stukje software beschreven als "not trivial", wat een hele nette omschrijving is voor "ga er maar eens even goed voor zitten". Ergo, ten aanzien van het hele afbeeldingen-gebeuren: we're working on it.
Het Duitse tijdschrift Stern liet een onderzoeksinstituut 50 onderwerpen naspitten in de Duitse Wikipedia en de online-versie van Brockhaus, en men kwam (begin december 2007) tot de conclusie dat Wikipedia beter was, met gemiddeld een 1,7, tegen een 2,7. (Duitse rapportcijfers werden anders dan Nederlandse: hoe lager hoe beter.) Van die 50 artikelen vond men maar liefst in 43 gevallen Wikipedia de betere, in 6 gevallen Brockhaus en in 1 geval was het om het even.
Bij het bovenstaande hoort niet onvermeld te blijven dat we een aantal keren fors onderuit zijn gegaan. Heel gewoon: er bleken hardstikke foute dingen op Wikipedia te staan, die niet door het controlesysteem bleken te zijn afgevangen. Het ergste wat we tot dusver hebben gehad was dat een gerenommeerde (gepensioneerde) Amerikaanse journalist, John Seigenthaler, meerdere maanden van betrokkenheid op de moord op John F. Kennedy beticht werd.
Dat had niet mogen gebeuren. Heel simpel. En we kunnen alleen maar zeggen dat de heer Seigenthaler zich zeer grootmoedig heeft getoond. Hij heeft genoegen genomen met onze excuses. En de grapjas die dit had geschreven, een journalist bij een Amerikaanse provinciekrant, die nadat dit uit was gekomen eruit was gevlogen, mocht wat hem betrof wel weel zijn baan terug krijgen. We zijn met de schrik vrij gekomen!
De gedachte is dat "de meute" elkaars pagina's kritisch leest en daarin verbeteringen aanbrengt, zodat gaandeweg artikelen beter worden. Omtrent de vraag of dat gebeurt, wordt verschillend gedacht. De heer McHenry, voorheen van de Encyclopedia Brittannica, stelt dat het effect eerder is dat goede artikelen, doordat lieden die menen er iets van te weten zich er tegenaan bemoeien, tot middelmatig prutswerk verworden. Ik zou daar tegen in brengen dat het effect ook vaak genoeg de andere kant uit gaat: er worden wel degelijk verbeteringen aangebracht.
De vraag of dat mechanisme in de praktijk zo goed werkt als gepretendeerd vind ik dus moeilijk te beantwoorden. Ik doe zo'n beetje de afdeling "beleggen", maar aangezien ik voor mijn gevoel de meest "regelmatige" auteur op dat vakgebied ben, worden er niet veel wijzigingen aangebracht. Maar misschien hangt het er ook mee samen dat ik probeer om in één keer een compleet artikel neer te zetten, en me niet tot een beginnetje te beperken.
Maar ik wil toch ook zeggen dat ik artikelen tegenkom waarbij ik het idee het dat de heer McHenry bepaald ongelijk heeft. Zoekt u eens op "Enigma (codeermachine)". Er hebben (op het moment dat ik dit schrijf) zo'n 15 auteurs aan gewerkt, en voorzover ik het kan zien is het resultaat een gedegen stuk werk.
Een probleem dat in dit verband wel speelt is het volgende. Al dat breien aan een artikel kan wel tot gevolg hebben dat het ding scheef groeit, gewoon, zijn evenwicht verliest, teveel op details ingaat, afijn, uiteindelijk, ongemerkt, gaandeweg slechter wordt. Eigenlijk hebben we daar geen oplossing voor, anders dan dat iemand die zich dit onderwerp aantrekt eens dat artikel uitprint en het rustig van begin tot eind doorleest. Maar ja, kom daar maar eens toe... Hopelijk bedenken we er nog eens wat op.
(Misschien leuk om even te vermelden hoe de pers er over denkt, in casu de Leipziger Volkszeitung, aangehaald in een kwartaalbericht van de Wikimedia-staf: "Das Überraschende aber: die Ordnung siegt über das Chaos.")
Ik kom op dat kwaliteitsgedoe nog terug als ik het meeschrijven aan Wikipedia bespreek. Ik ga nu eerst, als een soort tussenstap, nog even terug naar wat u als bezoeker ziet.
U hebt reeds bij het eerste artikel dat u tegen kwam dat het doorspekt was met blauwe teksten, en vermoedelijk ook termen in rood. Blauw staat voor een link naar een ander artikel. Onderaan veel pagina's komt u een vermelding tegen: "Categorie:XYZ". Dat leidt tot een soort overzichtspagina van bij elkaar horende artikelen. (Het artikel over Texelpad verwijst naar de categorieën "Texel" en "Wandelpad in Nederland".)
Een rode term linkt naar een nog niet bestaand artikel. Een wat curieuze constructie, maar u moet zich zoiets voorstellen dat de auteur/bewerker het idee heeft dat er ook een artikel over dat onderwerp zou kunnen zijn. Het mag opgevat worden als een uitnodiging om, als u daar toevallig iets over mocht weten, dat daar neer te zetten. (Of misschien heeft degene die die rode link heeft aangebracht dat onderwerp op zijn of haar klussenlijstje gezet.)
Als u op zo'n rode link klikt, komt u terecht in een Bewerkingspagina. Mocht dat niet de bedoeling zijn: gewoon op de Back-knop van uw browser klikken.
Alvorens ik het ga hebben over het schrijven en bewerken van artikelen ga ik het toch even over de juridische kant van de zaak hebben.
Wikipedia hanteert de General Free Documents Licence voor alles wat er aan teksten op gepubliceerd is. Zodra u iets tikt, en op de Opslaan-knop klikt, stemt u er mee in dat uw tekst onder die condities wordt verspreid. De exacte details van die constructie hoeven u niet bezig te houden: in grote lijnen komt het erop neer dat de rest van de wereld er zowat alles mee mag doen, behalve het als zijn eigen werk claimen, of het onder een beperktere licentie verspreiden. In auteursrechtelijke zin kan ik dus niet spreken van "mijn bijdragen". (En ik doe er verstandig aan om ook niet in emotionele zin het te voelen als "mijn bijdragen": als ik er niet tegen kan dat iemand mijn welgekozen formuleringen zit om te gooien, doe ik er verstandig aan om geen Wikipedia-auteur te worden. Ik meen dat serieus. En dat geldt ook voor u, lijkt mij.)
Dat "publieke domein" heeft twee facetten. Voor de bezoeker betekent het dat hij alles wat hij aantreft vrijelijk mag gebruiken. Dat gaat volgens mij zelfs zover dat er geen bronvermelding vereist is, hoewel dat uiteraard wel zeer op prijs gesteld wordt. En waarschijnlijk is het ook verstandig om dat te doen. In dat geval is het verstandig om er ook bij te zeggen van welke versie van welk artikel u uw informatie hebt gehaald. Materiaal van Wikipedia mag dus zonder meer gebruikt worden voor werkstukken en zo.
De andere kant van het verhaal is dat er geen materiaal waarop auteursrechten rusten op Wikipedia mag. Punt uit. Sorry, daar kunnen we geen risico's mee lopen. Einde verhaal. Afgelopen. Gaan we geen discussies over aan. Nee. Echt niet. En als je nou niet ophoudt ga je naar je kamer.
Hoe check je een bijdrage in vredesnaam op auteursrechtenschending? Nou, bijvoorbeeld door stukjes tekst in Google te stoppen en te kijken of het ergens voorkomt. En op een of andere manier krijg je er ook een neus voor. In geval van twijfel zetten we een vraag om uitleg op de overleg-pagina die bij elk artikel hoort, en als die twijfel niet gauw weggenomen wordt, gaat het hele artikel in quarantaine. En in evidente gevallen wordt het zelfs direct verwijderd. (Misschien nuttig om te weten dat het hele Wikipedia-gebeuren vermoedelijk door Amerikaans recht wordt beheerst: het beest draait op een server in Florida. Nou, dan snapt u het wel...)
Voor afbeeldingen werken we met een aantal standaard-licenties. Ook daar zijn we behoorlijk streng op auteursrechten. Maar met de toenemende populariteit van digitale camera's zie je gestaag meer plaatjes bij artikelen verschijnen. (Ook een aantal van mijn hand.)
Omtrent die afbeeldingen nog een paar regels. Ik schreef dat elke taalversie op zichzelf staat. Die wordt ook apart opgeslagen. Maar voor afbeeldingen is er een soort "centrale collectie", waar elke taalversie uit kan putten. U kunt zich voorstellen dat er een artikel over Amsterdam is in meerdere taalversies. (Klopt, ruim 20.) Als die allemaal dezelfde foto van de Gouden Bocht willen gebruiken, zit je 20 keer dezelfde foto op de servers op te slaan. Die centrale collectie, Wikimedia Commons geheten, zorgt ervoor dat dat slechts één keer hoeft te gebeuren, en dat die 20 taalversies naar hetzelfde bestand op de server verwijzen.
Mocht u zover komen dat u uw foto's op die Commons wilt neerzetten, dan bent u hartelijk welkom. Qua licenties: het komt neer op kiezen uit een uitklapmenu, variërend van "public domain" (u geeft uw auteursrechten prijs) tot "iedereen mag het gebruiken, maar wel met mijn naam erbij".
OK, u hebt eens wat rondgeneusd, zo eens een handvol artikelen doorgenomen, een beetje de sfeer geproefd, en u denkt, kom, laat ik ook eens wat schrijven. Welkom.
Maar hoe laagdrempelig Wikipedia ook is, er zijn toch een paar dingen die u moet weten wilt u niet beticht worden van blunders. Het is een community, en elke community heeft zijn eigen mores. (En afhankelijk van hoe iemands pet staat, kan op een overtreding van die mores meer of minder vriendelijk gereageerd worden...) Er is een pagina Welkom voor Nieuwelingen, die moet u zeker doorwerken. En ik zou u in overweging geven om de pagina's van het Gebruikersportaal te lezen. Wat hier volgt, is slechts een greep uit wat u daar aantreft.
(Er is op het gebied van regeltjes best wat veranderd... Het motto in het begin was "there is only one rule: ignore all rules". Inmiddels hebben we een duidelijke bestuurlijke structuur, met op diverse momenten verkiezingen voor diverse functies, variërend van lid van de Board van de Foundation tot stemmen over de vraag of Pietje een volgende termijn als moderator mag hebben, alsmede stemmingen over alle mogelijke stukjes regelgeving, en inmiddels hebben we een arbitragecommissie om ruzies bindend te beslechten. Met andere woorden: van een onbewoond-eiland-situatie zijn we in 6 jaar tijd gekomen op een klassieke Montesquieu-constructie met wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.)
Laat ik nog een algemene kreet de wereld inslingeren: Wikipedia is een gemeenschapsproject. In een gemeenschap, hoe los gestructureerd ook, is een vorm van samenwerking nodig, met afspraken. Leest u zich eerst een beetje in, vormt u zich een beeld van hoe een artikel er "typisch" uitziet, en houdt u zich daar ook een beetje aan. Kleine moeite, maar het maakt een groot verschil voor de mate van acceptatie door de club.
Wat die term "gemeenschap" betreft: die is toch eigenlijk best wel op zijn plaats. Zelfs ik, een notoire Einzelgänger voel me er bij betrokken, meer dan ik gedacht en verwacht had. Toch iets van "samen iets moois maken". Ook al zijn er een aantal collega's te noemen die wat mij betreft naar een andere hobby zouden mogen omzien, maar dat heb je overal. (Ik zit zelf hardnekkig de term "collega" te promoten, al was het maar om een gevoel van professionaliteit te bevorderen...) Ook al heb je voornamelijk online met elkaar te maken. Er zijn af en toe bijeenkomsten in real life, in het jargon bekend als Wikimeets. Indien enigszins mogelijk ga er daar naar toe. Verder is er elk jaar een bijeenkomst op mondiaal niveau. Tot nu toe in Frankfurt, Boston en Taipei. Die van 2008 vindt plaats in Alexandrië, Egypte. Toch leuk om te zien dat we richting "global" gaan, en uit de exclusief Westerse sfeer. Er is namelijk wel zoiets van "mede-Wikipediaan, ook al zit hij x duizend kilometer verderop. Als ik op de Commons foto's tegenkom van Wikimeets van onze Servische of Chinese collega's geeft dat toch een goed gevoel: een stel mensen duizenden kilometers verderop die, in hun taal, met hetzelfde bezig zijn. (Ze zijn ook een beetje hetzelfde slag lieden: tamelijk informeel gekleed, beetje nerd, meestal best aardig hoewel soms een neiging tot zeurkouserigheid... Ik herken me er wel in.)
Hebt u de hierboven gegeven adviezen opgevolgd? Mooi zo. U staat nu op het punt zich de status van gebruiker aan te meten. Dat kan in geregistreerde of in ongeregistreerde vorm. Theoretisch maakt het weinig uit, maar materieel is er best wel verschil. Laat ik zo zeggen: iemand die zich netjes voorstelt, wordt serieuzer genomen dat iemand die anoniem verkiest te blijven. (Om precies te zijn: het is zeker niet zo dat alle anonieme gebruikers vandalen zijn, maar wel zo dat vandalen zo goed als altijd anoniem blijven.) Als u van plan bent om iets serieus bij te gaan dragen, is het beslist aan te raden om even die paar minuten in het aanmelden te steken. Hoe dat gaat staat op de pagina Aanmelden.
U kiest een nickname en een password. Die nickname mag niet onbegrijpelijk zijn (collectie letters en tekens) en mag ook niet onfatsoenlijk zijn. En daarmee meldt u zich aan. Heel simpel.
Dan kunt u aan de gang gaan. Ik beschrijf twee situaties, eerst het aanbrengen van wijzigingen in een bestaand artikel, en daarna het maken van een nieuw artikel. En aangezien lesgeven het beste gaat aan de hand van een voorbeeld, doe ik dat hier ook. Er is een artikel over Uithoorn, maar, stel, daar staat (nog) niets in over de omlegging van de provinciale weg N201, iets wat de Uithoornse gemoederen en gemeentepolitiek al decennia bezighoudt. (Bij het artikel over Uithoorn zowel als het artikel over de N201 is die omlegging inmiddels al beschreven, dus gaat u dit voorbeeld nu niet letterlijk in praktijk brengen.) Maar stel even dat. Daar gaan we dus wat aan doen.
Na enig nadenken komt u tot de volgende tekst:
"Uithoorn wordt doorsneden door de provinciale weg N201 (Haarlem - Hilversum), met een druk vrachtverkeer van en naar de bloemenveiling in Aalsmeer. Er zijn plannen voor de omlegging van deze weg, waarbij de weg noordelijk om Uithoorn heen geleid zal worden. Begin 2007 was de financiering hiervan nog niet rond. Een complicerende factor is dat de Amstel gekruist zal moeten worden, hetgeen een brug of een aquaduct vereist, alsmede dat het gebied onmiddellijk ten westen van de Amstel is aangewezen als deel van het Groene Hart."
Op elke pagina, dus ook op die over Uithoorn ziet u bovenaan een tabblad Bewerken. Dat leidt tot een Bewerkingspagina, met daarin een tekstveld met daarin de huidige tekst. Daar gaat u deze tekst, onderaan, met een witregel, aan toevoegen. (Dat kan met copy-paste vanuit de gemiddelde tekstverwerker.) Als u dat gedaan hebt klikt u op Toon bewerking ter controle. Dan ziet u het resultaat, voordat de gewijzigde pagina wordt opgeslagen. Handig om spel- en syntaxfouten af te vangen.
Als u tevreden bent, zet u bij samenvatting iets als "plannen omlegging N201 toegevoegd". dat invullen avn die samenvatting wordt zeer op prijs gesteld! Dan klikt u op Pagina opslaan. Na enige tijd ziet u de gewijzigde pagina verschijnen.
Dan is het leuk om even naar de pagina Recente wijzigingen te kijken (linkerkant, tamelijk bovenaan). U ziet hier in chronologische volgorde de gewijzigde pagina's, en jawel, daar staat de uwe.
Aannemelijk is dat iemand daar binnen enkele minuten een kijkje gaat nemen. Men kent u immers nog niet, dus voor hetzelfde geld hebt u stukken tekst gewist, of teksten als "stelletje gore etterbakken" toegevoegd. Maar dat hebt u niet gedaan, dus u wordt voorshands als kosher beschouwd. U krijgt waarschijnlijk binnen een dag een welkomstboodschap op uw overleg-pagina. Met, afhankelijk van wie u welkom heet, soms een redelijk utivoering betoog met tips en verwijzingen naar voor nieuwelingen nuttige pagina's.
Overleg-pagina? Wa's dat nou weer? Nou, elke geregistreerde gebruiker heeft een Gebruikers-pagina, en daar hangt weer een Overleg-pagina aan. Op iemands gebruikerspagina komt u door op die naam van de gebruiker te klikken. Sommige mensen hebben een lijstje met pagina's waar ze aan gesleuteld hebben, anderen hebben een al dan niet beknopt CV. En die overleg-pagina is nuttig om contact op te nemen met die gebruiker. "Hoi Piet, ik zag dat je zus-en-zo geschreven hebt, maar in dat-en-dat tijdschrift staat het anders, zou je nog eens willen checken wat het nou moet zijn?" Dat soort dingen.
Nou, uw eerste bijdrage is succesvol verlopen. Gefeliciteerd, en dank namens de Wikipedia-gemeenschap. Ik stap weer even af van het voorbeeld, en ga weer een trapje omhoog. Ik ga het met u hebben over NPOV.
Hierboven noemde ik die term al. Het betekent zoveel als: een encyclopedie is een plek voor feiten, niet voor meningen, dus artikelen mogen niet vanuit een bepaald standpunt geschreven zijn. Dat betekent onder meer dat bij onderwerpen waar verschillend over gedacht wordt, de argumenten voor en tegen genoemd moeten worden.
Hoe dat uitwerkt, verschilt per onderwerp. Onnodig te zeggen dat het er bij levensbeschouwelijke of politieke onderwerpen soms stevig aan toegaat... Maar laten we de door u geschreven tekst eens even aan dit principe toetsen.
De tekst is, naar beste weten, feitelijk juist. Door de toevoeging "begin 2007" hebt u de zaak qua actualiteit redelijk afgegrendeld. (Een term als "op dit moment" wordt niet op prijs gesteld. Het is minder erg als een gegeven intussen wat verouderd is geraakt, mits maar duidelijk is dat het een situatie op een bepaald moment weergeeft. Het inwoneraantal van de gemeente XYZ pleegt "per die-en-die datum" vermeld te worden, bijvoorbeeld.) Er wordt geen uitspraak gedaan of die omlegging een goed idee is of niet. Passages als "welbewust vernielen van een kostbaar stukje Groene Hart" blijven achterwege. Kortom, ik denk niet dat u op dit punt verwijten hoeft te verwachten.
Nog even de vraag of u bronnen moet vermelden. Ja, inmiddels zijn we zover dat we dat zeer op prijs stellen. Met wat graven komt u wel op de daarvoor gebruikte code, die leidt tot een net tekstje onderaan de pagina, maar desnoods zet u het voorlopig gewoon tussen haakjes: "(Bron: Uithoornsche Courant 22 februari 2008.)" Grote kans dat na een tijdje iemand het voor u gefatsoeneerd heeft, en dan kunt u mooi spieken hoe dat moet.
Stel, u wilt een nieuw artikel toevoegen. Om te beginnen: weet u wel zeker dat en nog geen artikel over dit onderwerp bestaat? Of dat er een artikel bestaat over een onderwerp dat er zo dicht tegenaan zit, dat u er beter aan doet voor uitbreiding van dat artikel te kiezen? Toch even zoeken, doublures zijn tenslotte altijd zonde van het werk. En met zoveel artikelen als we nu hebben, is er tenslotte al heel wat materiaal aanwezig.
Een nieuwe pagina maakt u aan door in een bestaande pagina een link op te nemen. Dat staat binnen Wikipedia bekend als "enten". Eigenlijk best een beeldende term.
Die verwijzing moet natuurlijk wel ergens op slaan. Ik ga zometeen beschrijven hoe u een artikel over een (fictieve) Impressionistische schilder gaat maken. Dan is het nuttig om eerst eens te kijken wat er over "Impressionisme" inmiddels is. Grote kans dat iemand een Lijst van Impressionistische schilders heeft gemaakt. Gaan we er even van uit dat zo'n lijst bestaat. En u gaat nu een artikel over Jean-Claude de Centreville toevoegen.
We kunnen bijna aan de slag, maar ik doe toch eerst nog even een stapje terug.
U bent een nieuwkomer binnen Wikipedia, en nieuwkomers worden overal en altijd met enige reserve bekeken. U moet, om het zo maar eens te zeggen, een "track record" opbouwen. Als u begint met een artikeltje van drie regels, en het voornemen om het ooit nog wel eens uit te breiden, komt dat minder goed over dan wanneer u zich direct met een redelijk uitgebreid, goed verzorgd artikel introduceert. Formeel is er niet zoveel mis met zo'n "beginnetje", maar u loopt toch de kans dat een ander er dan ook inderdaad het etiket "beginnetje" of "werk in uitvoering" op zet, en het als zijnde naar Wikipedia-maatstaven ontoereikend op de Verwijderlijst zet. (Mocht u dat overkomen, dan kunt u overigens rustig er verder aan schrijven. Artikelen die op de Verwijderlijst gezet zijn worden namelijk na twee weken opnieuw bekeken, en als in die tijd het duidelijk verbeterd is, mag het blijven. Gebeurt regelmatig.)
Maar toch, niet leuk als u zoiets de eerste keer overkomt. Ik zou u dus met enige nadruk aanraden om te zorgen dat u de tekst van uw artikel eerst helemaal klaar hebt. Dat kan, zoals u als gedacht zult hebben, gewoon in Kladblok, en dan plakt u het zometeen in.
In het verlengde hiervan nog een opmerking, een beetje niet-NPOV maar dit is tenslotte ook geen officieel Wikipedia-document. Mijn ervaring is dat als een artikel de eerste keer redelijk "af" is, en weinig bijschaven behoeft, de neiging van collega's om erin te prutsen niet echt groot is. Bij mijn artikelen zie ik in eerste insatntie meestal weinig meer dan het verbeteren van enige typefouten (mijn specialiteit, ernaast meppen...), het toevoegen van (interne) links, en het aanbrengen van verwijzingen naar artikelen over hetzelfde onderwerp in anderstalige Wikipedia's. (Dat er in de loop der tijd dingen worden aangevuld is vers twee. Dat "groeiproces" gaat gewoon door, en of ik dat nou doe of een collega, doet minder ter zake.) Dus, als u hecht aan de integriteit van uw tekst: tja, dat anderen het kunnen wijzigen hoort bij de formule, maar als u de kans op grootschalige verbouwingen wilt verkleinen, dan doet u er verstandig aan direct een goed bouwwerk neer te zetten.
Dat verbouwen hoeft overigens echt niet te betekenen dat een artikel slechter wordt, zoals hierboven reeds uiteengezet. Ik vind dat "mijn" (in de zin van "eerste auteur") verhaal over de IJssellinie in de loop van de tijd duidelijk vollediger en beter gemaakt is.
OK, u hebt een stukje tekst in Kladblok klaar staan, van minimaal zeg een half A4-tje als we het uitprinten. Voorshands compleet platte tekst, we gaan het later wel wat aankleden. Ik roep maar wat, wat hier staat is dus wat karig, maar vooruit:
"Jean-Claude de Centreville (1812-1886) was een Franse schilder uit de school van het Impressionisme. Hij volgde een opleiding bij Pierre Quelquechose, en schilderde aanvankelijk in de klassieke stijl, onder andere portretten in opdracht. Hij kon zich hiermee een redelijke mate van financiële onafhankelijkheid verwerven, die hem in staat stelde een deel van zijn tijd aan experimenten te besteden, en aan het onderhouden van relaties met zijn modellen. Een vergelijking tussen zijn klassieke werken en zijn Impressionistische werken kan onder meer gemaakt worden aan de hand van de werken "Portrait de M. et Mme. Dubois" en "Nu Assis" (geposeerd door Mme. Dubois), "Portrait de M. et Mme. Lebrun" en "Nu Dormant" (geposeerd door Mme. Lebrun), en "Portrait de M. et Mme. Leblanc" en "La Baigneuse" (geposeerd door Mme. Leblanc). Hoewel De Centreville door zijn Impressionistische collega's minder gewaardeerd werd wegens zijn commerciële activiteiten, werd hij vanwege zijn generositeit toch geaccepteerd."
Daar gaat-ie dan. U hebt de Lijst van Impressionistische schilders voor u. Inmiddels weet u hoe het moet: klik op Bewerken, en dan voegt u de heer De Centreville toe. Het opsommingsteken (in casu een vierkantje) geeft u aan met een sterretje, en de naam linkt u met twee vierkante haken. Dus:
*[[Jean-Claude de Centreville]]
Op Toon bewerking ter controle klikken. Ziet het er goed uit, met die naam in rood? Mooi zo. Dan op Pagina opslaan klikken. En nu hebt u die nieuwe, nog lege pagina, geënt. Als u op de zojuist gemaakte link klikt, komt u in de Bewerkingspagina terecht. U krijgt de mededeling dat er nog geen artikel over dit onderwerp bestaat, met de uitnodiging daar wat aan te gaan doen. Precies, dat waren we dus van plan.
U kopieert de tekst in Kladblok en plakt hem in het bewerkingsvenster in. Bij samenvatting kunt u alvast iets invullen als "nieuw artikel over Franse Impressionistische schilder". (Laat ik het zo zeggen: als u hier iets serieus invult zal deze nieuwe aanwinst met iets minder argwaan bejegend worden. Maar we gaan sowieso even kijken wat voor vlees we in de kuip hebben.)
Er zal nog wel wat schaafwerk nodig zijn. Gebruikelijk is dat het onderwerp (hier dus de naam van deze artiest) de eerste keer dat hij voorkomt vet gemaakt wordt. Dat gaat met de knoppen aan de bovenkant, maar het mag ook met drie enkele aanhalingstekens ervoor en erachter. En verder kunt u misschien al wat Wikificatie plegen: da's jargon voor het toevoegen van interne links. Ik zou hier bijvoorbeeld het woord "Impressionisme" linken, en, indien die man een artikel heeft, "Pierre Quelquechose". Over de vraag hoe ver u met deze activiteit zou moeten doorgaan wordt verschillend gedacht. Sommigen zouden ook "Franse" linken, van mij hoeft dat niet. Maar nu we toch bezig zijn: als u dat zou doen, simpelweg door "Franse" tussen haken te zetten, dan linkt u naar een (vermoedelijk niet bestaande) pagina geheten "Franse". Een correcte link maakt u met:
[[Frankrijk|Franse]]
In normale taal staat hier: zet "Franse" op het scherm, maar link naar Frankrijk.
Als u tevreden bent -uiteraard weer eerst even controleren- slaat u de zaak weer op. Gefeliciteerd, uw eerste eigen pagina. Alhoewel, eigen... Nee. Het is niet uw eigen pagina. U hebt het publieke domein met een stukje kennis uitgebreid.
Bij elke artikel zit standaard een overleg-pagina, te vinden met het tabblad "Overleg". Daar vinden discussies plaats over het onderwerp van dat artikel, over "ja, maar dan klopt het niet met wat daar-en-daar staat", etcetera. Ook voor de normale gebruiker is het soms zeer interessant om die pagina erbij te nemen, bij wege van achtergrondinformatie.
Nu is het wel interessant om te weten wat er met "uw" pagina verder gebeurt. U vindt bij elk artikel een tab "Volgen". Als u daar op klikt wordt dat artikel aan uw volglijst toegevoegd. Als er op zo'n pagina iets gewijzigd is, ziet u dat. (Standaard de laatste drie dagen, maar dat kunt u wijzigen.) U kunt uiteraard ook andere pagina's op uw volglijst zetten.
Een van de ingangen in Wikipedia loopt, zoals aangegeven, via de categorisering. Er zijn mede-wikipedianen die zich vrijwel uitsluitend daarmee bezig houden. (Misschien dat ze klus uitbesteed hebben aan een "bot": een stukkie software dat de collectie doorpluist en dan met de gevonden dingen iets spannends doet, of zo.) Mocht u het zelf willen doen, gaat u dan eerst op zoek naar een geschikte categorie. Het wordt zeer op prijs gesteld dat een artikel in tenminste één categorie wordt ondergebracht. (Zie hierboven voor de boomstructuur van categorieën.) En wat u natuurlijk heel goed kunt doen, is een berichtje op de Overleg-pagina droppen: "In welke categorie past deze pagina?" Aannemelijk is dat u vlot een reactie krijgt. Maar u zult vermoedelijk inmiddels al op zoek zijn gegaan naar een categorie Impressionisme. En inderdaad, die bestaat. (En die zit weer in de categorieën Moderne kunst en Schilderstijl.)
Een pagina waar u, als u zich als Wikipediaan bent gaan beschouwen, regelmatig even langs moet gaan is De Kroeg: een pagina voor nieuwe ontwikkelingen, bespreking van problemen, en een prima plek om uw algemene vragen te droppen. Aannemelijk is dat u binnen korte tijd een bruikbaar antwoord krijgt. Iets om aan uw volglijst toe te voegen.
Hoe zie ik de toekomst van Wikipedia? (Niet dat het iemand een bal zal kunnen schelen, maar vooruit...)
De hoeveelheid groei die we, in de diverse taalversies, gezien hebben, is zonder meer imposant. En de hoeveelheid bezoekers ook.Er zijn divere lijstjes in omloop die ons qua hoeveelheid bezoek op diverse plaatsen zetten, maar hoe dan ook: we horen inmiddels tot de drukst bezochte sites van het hele Internet. Da's mooi, maar het heeft ook zijn schaduwzijden. Enerzijds hebben we het kwaliteitsprobleem, waar ik hierboven al over gezeurd heb. Anderzijds heb ik de indruk dat we steeds meer met een capaciteitsprobleem te maken krijgen, tot uiting komend in een regelmatig optredende traagheid. En dat is, zo mogelijk, nog vervelender: een naslagwerk dat niet benaderbaar is, verliest snel zijn aantrekkelijkheid. Er zijn dus regelmatig geldophaalacties nodig. (Er is ooit een balletje opgegooid over subsidie, maar ik denk niet dat we dat zullen binnenhalen. In Nederland is subsidie meestal bedoeld als afkoop van ongewenst gedrag, en wij als Wikipedia-gemeenschap zijn nu eenmaal geen randgroepjongeren...)
Misschien nuttig om op dit punt nog even op te merken dat we niet aan advertenties doen. Om pricipiële redenen. Gegeven de hoeveelheid bezoek die we trekken, zouden advertenties een gigantische bron van inkomsten kunnen zijn. (Jimbo Wales schatte in een interview dat met advertenties tussen de 40 en 80 miljoen dollar per jaar zou kunnen worden binnengehaald.) Kijk, dan zouden we natuurlijk gelijk uit alle geldzorgen zijn. Maar dat krijg je onmiddellijk vragen over de redactionele onafhankelijkheid: als bedrijf X fors negatief in de publiciteit komt, is dat iets wat in het artikel over dat bedrijf thuis hoort. Maar als X nou ook een goed betalende adverteerder is...?
Bekijk het zo: als Yahoo! iets van 1,6 miljard dollar heeft neergeteld voor YouTube, hoeveel zou Wikipedia dan wel niet kunnen opbrengen als je de hele toko verkoopt? Een veelvoud toch?
Ik sluit helemaal niet uit dat er in de toekomst serieus naar het accepteren van advertenties gekeken zal moeten gaan worden. Maar dat zal dan heel zorgvuldig begeleid moeten worden, om te voorkomen dat er een opstand onder de Wikipedianen uitbreekt. (En mocht de Foundation het ooit in zijn hoofd krijgen om het hele spulletje aan het grootkapitalisme te verkopen, dan breekt helemaal de pleuris uit...)
Die geldophaalrondes zijn wel leuk. Ze hangen er een pagina aan waar je met enig doorklikken kunt zien wie hoeveel gegeven heeft, en wat men erbij geschreven heeft. De bedragen zijn meestal tussen de 10 en 20 dollar, en het commentaar is meestal van de strekking van "keep up the good work". Wat ik erg indrukwekkend vond: iemand uit een land waar persvrijheid niet hoog in het vaandel staat schreef "please don't go away, you are the only reliabe source of information we have". Kijk. Daar doen we het nu voor.
Ik heb hierboven al opgemerkt dat Google erg vaak het Wikipedia-artikel als een van de eerste zoekresultaten geeft. Dat komt vooral omdat Google pagina's waardeert op basis van de hoeveelheid links die er naar zijn. En Wikipedia hangt natuurlijk van de links aan elkaar. Maar los van hoe het komt: het is dus echt verbluffend hoe vaak we bovenaan of bijna bovenaan genoemd worden.
En als je Google om een definitie vraagt (met "define:xyz") wordt het nog erger. Dan is er een meer dan gerede kans dat u de eerste zin of zinnen van het betreffende Wikipedia-artikel te zien krijgt. Ik heb daar een klein testje over gedaan: 6 definities gevraagd, 4 x alleen een resultaat uit Wikipedia, 2 x een resultaat uit Wikipedia en een resultaat van een andere site.
Dat Google zijn gebruikers zo vaak informatie uit Wikipedia voorgeschoteld, is geen toeval. Als Google van mening zou zijn dat we structureel slecht werk leverden, was het voor hun programmeurs een fluitje van een cent geweest om te regelen dat Google niet meer naar ons verwijst: "IF SEARCH_RESULT CONTAINS "*.wikipedia.org" THEN LAAT_MAAR_ZITTEN". Dat stukje code toevoegen en klaar.
Dat schept verplichtingen, vind ik. De normale internetgebruiker begint bij Google. Dat is gewoon een constatering. Dan stuurt Google hem naar Wikipedia. Dat is, eveneens, een constatering. Ergo: wij Wikipedianen zijn niet zelden de auteurs van datgene wat de gemiddelde internetgebruiker als eerste op zijn scherm krijgt. Dat is nogal wat!
Is wat wij doen daar goed genoeg voor? Ik help het ons hopen... Veel te vaak stuit ik, bij de nieuw aangemaakte artikelen, op bagger. Irrelevante onzin over personages in soaps, over gereedschappen uit de Harry Potter-boeken. Teksten die evident door een puber in elkaar gedonderd zijn.
En dat verdraagt zich niet met de verantwoordelijkheid die wij, gewoon door onze positie op internet, inmiddels blijken te hebben. Een positie waar in elk geval ik zeer verbaasd over was, maar die we als een gegeven moeten beschouwen. Laat ik het zo zeggen: als we een Amerikaans bedrijf waren, zouden we ons waarschijnlijk inmiddels getooid hebben met een kreet als "The Premier Global Leader in Information!™". Of zoiets. En dat zou niet eens een volstrekte leugen zijn geweest.
Stukje uit eigen wetenschap: mijn zoon moest een werkstuk maken over vergrijzing en de daarmee gemoeide kosten, en daar kwam de financiële soliditeit van Nederlandse pensioenfondsen bij ter sprake. We gingen op zoek naar actuele cijfers over de dekkingsgraad, simpel door te googelen op "dekkingsgraad pensioenfondsen". De bovenste hit was dus niet de site van De Nederlandsche bank, de toezichthouder op de sector, en ook niet de site van een van de koepels van pensioenfondsen. Nee, op nummer 1 stond het artikel over Dekkingsgraad van Wikipedia. In dit geval kan ik er mee leven: de voornaamste auteurs van dit artikel wekken de indruk dat ze weten waar ze het over hebben. (Tongue in cheek... daar ben ik namelijk één van.) Maar toch: het feit blijft dat de gemiddelde Internet-gebruiker in eerste instantie gestuurd wordt naar een tekst die door leken geschreven is.
En eigenlijk was ik niet eens echt verbaasd toen ik later merkte dat Google, gevraagd naar pagina's over de kredietcrisis, (na drie reclame-links) het Wikipedia-artikel over dat onderwerp bovenaan zet. Tja, en dat is toch voor 95% van mijn hand, moet ik toegeven. So, it had better be very good!
On the other hand... Als u er mee kunt leven dat Wikipedia in elk geval in staat is om de kloof te overbruggen tussen "ik ben volstrekt blanco omtrent dit onderwerp" en "ik weet er nu in elk geval iets over, en ik kan hier voorlopig mee uit de voeten", kunnen we u in een groot aantal gevallen toereikend bedienen. En de mate van bijgewerkt zijn verbaast me regelmatig (in positieve zin). Voorbeeldje: toen Sègoléne Royal op 16 november 2006 door de leden van de Parti Socialiste tot presidentskandidaat werd gekozen, werd de uitslag van die verkiezing (die kort na middernacht bekend werd) op 17 november te 0.15 uur in het (Nederlandstalige) artikel verwerkt. En als u uw talen beheerst: er zijn ook artikelen over haar in 23 andere talen. En toen ze op 6 mei 2007 de tweede ronde van de presidentsverkiezingen verloor, werd dat ook diezelfde dag verwerkt.
Er worden regelmatig balletjes opgegooid voor projecten die de kwaliteit moeten bevorderen. Er is op de Engelse versie een plan geweest om (versies van) artikelen van een soort rapportcijfer te voorzien. Alleen, dat leed reeds in de testfase schipbreuk nadat bleek dat auteurs, onder schuilnamen, hun eigen artikelen van hoge cijfers voorzagen. Het vlees is wel zeer zwak... Onze Duitse collega's zijn in de herfst van 2006 begonnen met een plan om het zo te doen dat wijzigingen in bestaande artikelen eerst "in quarantaine gaan", en eerst moeten worden "afgevinkt" door een gebruiker met een bepaalde "staat van dienst". De bezoeker krijgt in beginsel de "laatst afgevinkte" versie te zien, maar kan kiezen voor "laat me nu de nieuwste versie zien". Ik heb echter sedertdien niet gehoord hoe de ervaringen hiermee zijn geweest.
Een recent opgestart project dat in feite los staat van Wikipedia maar in zekere zin wel als een voortzetting beschouwd kan worden, is Citizendium. Dit is, kort door de bocht, Wikipedia, maar dan met een sollicitatieprocedure voor auteurs. Opgestart door de reeds genoemde Larry Sanger, die kennelijk het hele idee van een internet-encyclopedie niet los kon laten. Ik heb, gewoon om te kijken hoe streng die selectie is, me aangemeld, en ben toegelaten. Maar daarna ben ik toch enigszins afgeschrikt door de hoeveelheid kwalificaties van de andere auteurs: de meesten hebben tenminste één doctorstitel... Citizendium is in maart 2007 "live" gegaan, met iets van 1.000 artikelen.
Ook anderen hebben het Wikipedia-concept op andere wijze uitgewerkt. Een stel Amerikanen van conservatieve snit is een Conservapedia begonnen, voor lieden voor wie al dat gedoe over evolutie veel te links is. Not my cup of tea, maar da's nou het leuke van vrijheid van meningsuiting.
Beslist niet onvermeld mag blijven dat er inmiddels ook een persiflage op Wikipedia bestaat geheten Uncyclopedia. Gegarandeerd 100% fake. Over het konijn bijvoorbeeld: dat zou een verscheurend beest zijn waarover erg weinig bekend was. Diegenen die een konijn ontmoet hadden, hadden het meestal niet overleefd, en diegenen die het wel overleefd hadden, wilden er niet over praten. Plaatje van een geeuwend konijn erbij, met als onderschrift iets van "konijn dat zich klaarmaakt voor de aanval, let op de vervaarlijke slagtanden".
Keulen en Aken zijn niet in één dag gebouwd. Ik heb het idee dat er de laatste tijd (zeg, de laatste paar maanden) een bewustwordingsproces op gang aan het komen is. Hoog tijd, zult u zeggen. Klopt. Maar je krijgt een meute vrijwilligers nu eenmaal niet zomaar een bepaalde kant uit geduwd. Zoiets moet groeien. Maar toch, er lijkt af en toe wat te verschuiven. De hele notie "als het bestaat, is het een artikel waard" begint (zij het niet bij iedereen) toch wel verlaten te worden.
On the other hand... ik heb steeds geroepen dat amateursportclubs van alleen lokaal belang geen eigen artikel moesten hebben, gewoon omdat ze geen encyclopedische waarde hebben. (Een vermelding van het bestaan ervan in het artikel over de plaats waar ze zitten vond ik OK.) Helaas, die slag heb ik nu wel zo ongeveer verloren. Dus als u zich afvraagt waarom er een artikel is over (2 x ik noem maar wat) VV Rood-Wit uit Ammerzoden: mijn schuld is het niet.
Illustratief vind ik de enkele maanden geleden gestarte discussie over de vraag of het gebruik van bronvermeldingen en voetnoten bevorderd moet worden, zo niet verplicht moet worden gesteld. Dat zou namelijk een forse breuk met het verleden betekenen: ab origine werd er gewoon vertrouwd op "het collectieve geheugen" van "de gemeenschap". Dat is heel wat anders dan dat je elkaar kunt aanspreken in termen van "dat schrijf je nou wel, maar welke bron heb je daarvoor?"
Zoals zo vaak neem ik bij dit soort discussies een tussenpositie in. Ik vind het uitstekend om onder een artikel te zetten dat dat-en-dat boek als bron gebruikt is. Maar dan krijg je de vraag of, naarmate dat artikel zich ontwikkelt, de inhoud en teneur van het artikel nog overeenstemt met datgene wat in dat boek staat. En het gebruik van voetnoten om aan te geven waar je een bepaald gegeven uit hebt gehaald is prima, maar of dat zover moet gaan dat je elk artikel voorziet van een comleet A4-tje aan notenapparaat? Ja, dat is toch wel iets dat in opkomst is. Het idee is toch steeds meer dat elke bewering verifieerbaar moet zijn. (Het record op het gebied van voetnoten is bij mijn weten het artikel Tijdlijn van de kredietcrisis, met inmiddels ruim 300 voetnoten. Idioot, ik weet het. En ik heb het zelf (voor het overgrote deel) geschreven.)
Maar het idee er achter, om toch meer "accountable" te zijn naar je lezers toe, is volstrekt correct. Willen we er over een paar jaar nog zijn, dan zullen we gewoon, gemiddeld, beter moeten zijn dan we nu zijn. Ik vrees overigens dat dat met zich meebrengt dat een deel van de vrijheid-blijheid-sfeer van de beginjaren gaat verdwijnen. Ik heb bij een bijeenkomst van de Nederlandse club in september 2006 geroepen dat we een permanente behoefte hebben aan een "relentless drive for quality". (Er was ook een niet-Nederlandse collega bij, en het was wel zo aardig als hij de discussie ook kon volgen.) Ik ben benieuwd wat er gaat gebeuren.
Overigens: niemand weet of we er over 5 jaar nog zijn. Na afloop van deze bijeenkomst zijn we met een stel mensen naar de Chinees geweest, en heb ik deze vraag op tafel gelegd. Het antwoord van mijn tafelgenoten (merendeels oudgedienden): geen zinnig woord over te zeggen.
Wikipedia bestaat nu ruim 5 jaar. We've come a long way... Ik denk dat de tussenconclusie kan zijn dat (1) het een zeer veel geraadpleegde informatiebron is, die een veel grotere vlucht genomen heeft dan we ons hadden kunnen voorstellen (voor mij in elk geval wel), en (2) dat we, met vallen en opstaan, bezig zijn onze lezers en ons werk steeds meer serieus te nemen. Houden zo. Maar het blijft iets dat constante aandacht vraagt. Wikipedia is nooit af, en het is vreselijk arbeidsintensief.
Een encyclopedie is natuurlijk de plek om rare weetjes op te duiken. Ik noem er maar een paar, geen idee of u ze van enig belang acht... Tussen haakjes de vindplaats op Wikipedia. Wist u dat:
Maar alles bij elkaar is het toch een geinig ding. En dan ben ik me terdege bewust van de soms idiote kibbelpartijen die de zaak ontsiren, maar die voor de normale bezoeker gelukkig verborgen blijven. Als me van te voren verteld was wat Jimbo Wales van plan was had ik gezegd: leuk, sympathiek, maar ik denk niet dat het wat wordt. En zo langzamerhand begint het toch best wel wat te worden. Van een hobby is het geëvolueerd in iets dat zonder meer serieus genomen dient te worden. Ik kan me in de volgende typering van de hand van Jimbo goed vinden: "...this incredible ridiculous crazy fun project...".
Het is heel maf, maar het blijkt een bezigheid te zijn met een zekere verslavende werking. (Je merkt ook dat mensen er bij betrokken blijven, en ook dat mensen regelmatig laten weten "ik moet even wat afstand nemen, ik kom terug, maar weet nog niet wanneer". Het jargon heeft hier ook een term voor: wikibreak, of wikantie.)
Nou, dat was het wel zo'n beetje. Ik zou zeggen: veel succes ermee!